Postępowanie w żylakach przełyku stopnia I bez zagrażającego krwawienia
U pacjentów z marskością wątroby i małymi żylakami przełyku (stopień I) bez cech wysokiego ryzyka krwawienia (Child-Pugh A i brak czerwonych znamion), można zastosować nieselektywne beta-blokery, chociaż ich długoterminowa korzyść nie została dobrze udokumentowana, lub prowadzić obserwację z kontrolną endoskopią co 2 lata.
Stratyfikacja ryzyka i decyzja terapeutyczna
Kluczowe jest określenie, czy pacjent ma cechy wysokiego ryzyka krwawienia:
- Zaawansowana choroba wątroby (Child-Pugh klasa B lub C)
- Obecność czerwonych znamion (red wale marks) na żylakach
Pacjenci z wysokim ryzykiem krwawienia
Jeśli pacjent ma małe żylaki ORAZ spełnia kryteria wysokiego ryzyka (Child B/C lub czerwone znamiona), należy zastosować nieselektywne beta-blokery (propranolol lub nadolol) w profilaktyce pierwotnej 1. Terapia ta zmniejsza ciśnienie wrotne poprzez redukcję rzutu serca (efekt β1) i skurcz naczyń trzewnych (efekt β2).
Dawkowanie:
- Nadolol: rozpocząć od 40 mg raz dziennie
- Propranolol: rozpocząć od 40 mg raz dziennie
- Titrować do maksymalnej tolerowanej dawki lub do osiągnięcia częstości akcji serca 55-60/min 1, 2
Pacjenci bez cech wysokiego ryzyka
U pacjentów z małymi żylakami BEZ kryteriów wysokiego ryzyka (Child-Pugh A, brak czerwonych znamion):
- Beta-blokery mogą być stosowane, ale ich długoterminowa korzyść nie została dobrze udokumentowana (Class III, Level B) 1
- Alternatywnie: obserwacja z kontrolną gastroduodenoskopią co 2 lata 1
- W przypadku dekompensacji wątroby, endoskopia powinna być wykonywana co roku 1
Ważne zastrzeżenia
Działania niepożądane beta-blokerów: W badaniach 11% pacjentów musiało przerwać terapię z powodu działań niepożądanych (vs. 1% w grupie placebo) 1. Należy monitorować tolerancję leczenia.
Nie zaleca się:
- Ligacji endoskopowej (EVL) w profilaktyce pierwotnej małych żylaków - jest zarezerwowana dla średnich/dużych żylaków 1
- Scleroterapii w profilaktyce pierwotnej 3
Jeśli pacjent przyjmuje beta-blokery: Kontrolna endoskopia nie jest konieczna 1. Terapia powinna być kontynuowana bezterminowo, ponieważ przerwanie leczenia prowadzi do nawrotu ryzyka krwawienia 1.
Monitorowanie
- Bez beta-blokerów: EGD co 2 lata (co rok przy dekompensacji) 1
- Z beta-blokerami: Kontrolna EGD nie jest wymagana 1
- Należy oceniać progresję do większych żylaków, które wymagają bardziej agresywnej profilaktyki
Wytyczne opierają się na konsensusie ekspertów i badaniach pokazujących, że beta-blokery spowalniają progresję małych żylaków do dużych (11% vs. 37% w ciągu 3 lat), chociaż ostateczne ryzyko krwawienia po rozwinięciu się dużych żylaków jest podobne 1.