PSA Taraması Başlangıç Yaşı
Ortalama riskli erkeklerde PSA taramasına 55 yaşında başlanmalı ve 55-69 yaş arasında bireysel karar verme ile devam edilmelidir; 70 yaş ve üzerinde rutin tarama yapılmamalıdır. 1, 2
Risk Gruplarına Göre Başlangıç Yaşları
Ortalama Riskli Erkekler
- 55 yaş: En güncel ve yüksek kaliteli kılavuzlar (US Preventive Services Task Force 2018, BMJ 2018) 55-69 yaş arasını tarama için optimal pencere olarak tanımlamaktadır 1, 2
- Bu yaş grubunda tarama kararı mutlaka hasta ile detaylı bilgilendirme sonrası bireysel olarak verilmelidir
- Beklenen yaşam süresi en az 10-15 yıl olmalıdır 1
Yüksek Riskli Erkekler
45 yaş: Aşağıdaki durumlarda daha erken başlanmalıdır 1:
- Afrikalı-Amerikan erkekler (prostat kanseri riski artmış)
- Birinci derece akrabada <65 yaşında prostat kanseri öyküsü olanlar
- 40 yaş: Birden fazla birinci derece akrabada <65 yaşında prostat kanseri öyküsü olan çok yüksek riskli erkekler 1
Tarama Sonlandırma Yaşı
70 yaş ve üzeri erkeklerde PSA taraması yapılmamalıdır - bu konuda güçlü kanıt vardır 1, 2:
- Bu yaş grubunda taramanın zararları (yanlış pozitif sonuçlar, gereksiz biyopsiler, tedavi komplikasyonları) faydalarından açıkça fazladır
- 70 yaş üzeri erkeklerde prostat kanserinden ölüm riski yerine diğer nedenlerle ölüm riski belirgin şekilde artar 3
Tarama Aralıkları
PSA değerine ve yaşa göre risk-adaptif yaklaşım:
- PSA <1 ng/mL: 4-10 yıl aralıklarla 4
- PSA 1-3 ng/mL: 2-4 yıl aralıklarla 4
- PSA ≥3 ng/mL: Doğrulama testi yapılmalı (yaklaşık 4 hafta sonra) 5
Önemli Uyarılar
Doğrulama Testi Kritik Öneme Sahiptir
45-55 yaş arası erkeklerde ilk PSA ≥3 ng/mL çıkanların %38'inde doğrulama testinde PSA <3 ng/mL'ye düşmektedir 5. Bu nedenle:
- PSA ≥3 ng/mL olan her hastada 3-4 hafta sonra test tekrarlanmalıdır
- Doğrulama testi yapılmadan ileri tetkike (MRI, biyopsi) geçilmemelidir
- Bu yaklaşım gereksiz tetkik ve tedavileri yaklaşık yarı yarıya azaltır
Kılavuzlar Arasındaki Farklılıklar
Kanıt tabanı aynı olmasına rağmen öneriler farklılık göstermektedir 1:
- USPSTF 2018: 55-69 yaş, bireysel karar verme 1, 2
- European Association of Urology 2018: 50 yaş (ortalama risk), 45 yaş (yüksek risk) 1
- American Cancer Society 2016: 50 yaş (ortalama risk), 45 yaş (yüksek risk) 1
En güncel ve metodolojik olarak en güçlü kılavuz olan USPSTF 2018 önerileri mortalite ve yaşam kalitesi açısından en güvenilir kanıta dayanmaktadır 2.
Orta Yaş PSA Değerinin Prognostik Önemi
45-59 yaş arasında ölçülen bazal PSA değeri, gelecekteki letal prostat kanseri riskini güçlü şekilde öngörmektedir 6:
- PSA >90. persentil olan erkeklerde letal kanser riski 7-13 kat artmıştır
- Letal vakaların %71-86'sı medyan PSA üzerinde değere sahip erkeklerde gelişmiştir
- Bu bulgu, risk-adaptif tarama stratejisini desteklemektedir
Aşırı Tanı ve Aşırı Tedavi Riski
PSA taramasının en önemli zararı aşırı tanı ve gereksiz tedavidir 3, 2:
- İyi diferansiye tümörlü erkeklerin %75'i prostat kanserinden değil, başka nedenlerle ölmektedir
- Radikal prostatektomi sonrası erkeklerin %20'sinde uzun dönem üriner inkontinans, %67'sinde erektil disfonksiyon gelişmektedir 2
- Bu nedenle hasta bilgilendirmesi ve bireysel karar verme kritik önem taşımaktadır