Yüzde Terleme Nedenleri
Yüzde terleme (fasiyal hiperhidroz), menopoz vazomotor semptomları, hormonal bozukluklar (tiroid hastalığı, feokromositoma), ilaçlar (SSRI'lar, opioidler, kalsiyum kanal blokörleri), otonom nöropati (özellikle diyabetik), sinir hasarı (Frey sendromu, Horner sendromu), gıda tetikleyicileri (baharatlı yiyecekler, alkol), ve anksiyete bozuklukları dahil olmak üzere çok sayıda nedenden kaynaklanabilir.
Başlıca Nedenler ve Ayırıcı Tanı
Hormonal ve Endokrin Nedenler
Menopoz ve vazomotor semptomlar yüzde terlemenin en yaygın nedenlerinden biridir. Sıcak basmaları tipik olarak göğüs üst kısmı ve yüzde ani bir ısı hissi olarak başlar ve orta-şiddetli olduğunda hızla genelleşir, 2-4 dakika sürer ve aşırı terleme, çarpıntı veya anksiyete ile ilişkili olabilir 1. Postmenopozal kadınların yaklaşık %75'inde görülür 1.
Tiroid hormon fazlalığı (hipertiroidi) terleme ve sıcak intoleransına neden olur 1.
Feokromositoma klasik triadı ile kendini gösterir: hipertansiyon, yüzde kızarıklık ve aşırı terleme 1.
Karsinoid sendromu terleme olmaksızın yüzde kızarıklık ile karakterizedir 1.
İlaç ve Madde Kaynaklı Nedenler
Birçok ilaç yüzde terlemeye neden olabilir 1:
- SSRI'lar (selektif serotonin geri alım inhibitörleri) terlemeye neden olabilir
- Kronik opioid kullanımı ve opioid yoksunluğu
- Kalsiyum kanal blokörleri
- Östrojen etkisini veya biyosentezini bloke eden ilaçlar
- Nikotinik asit (30 dakikaya kadar süren yoğun sıcaklık ve kaşıntı)
Diyet faktörleri önemli tetikleyicilerdir 1:
- Alkol
- Baharatlı yiyecekler
- Gıda katkı maddeleri (monosodyum glutamat, sülfitler)
Nörolojik ve Otonom Nedenler
Diyabetik otonom nöropati yemek yerken yüzde terlemeye (gustatuar terleme) neden olabilir. Bu semptom bazen çok şiddetli olabilir ve birçok gıda maddesi tarafından tetiklenir, peynir en güçlü uyarıcıdır 2. Atropin terlemeyi inhibe eder ve oral antikolinerjik ilaçlar semptomları etkili bir şekilde ortadan kaldırır 2.
Frey sendromu (aurikulotemporal sendrom), aurikulotemporal sinir yollarının bozulmasından kaynaklanır. Sinire verilen hasar, parasempatik innervasyonun sempatik reseptörlere yanlış yönlendirilmesine neden olan yanlış yönlendirilmiş bir yeniden büyümeye neden olabilir ve bu nedenle gustatuar uyarı ile yüzde terleme ve kızarıklığa yol açar 3, 4. Yetişkinlerde parotis cerrahisinden sonra nispeten yaygındır, ancak çocuklarda forseps doğum travmasının bir sonucu olarak nadiren bildirilmiştir 4.
Horner sendromu yüzde terleme paternini etkileyebilir. Lezyonun ortak karotis arterinin bifurkasyonunun distalinde olduğu hastalarda, terleme bozukluğu alnın medial yüzü ve burun kenarı ile sınırlıdır. Daha proksimal lezyonlarda terleme kaybı yüzün bir tarafının tamamını içerir 5.
Diğer Tıbbi Durumlar
1 tarafından belirtilen diğer nedenler:
- Kronik enfeksiyon (artmış vücut ısısı)
- Postgastrik cerrahi damping sendromu
- Mastositoz ve mast hücre bozuklukları (genellikle gastrointestinal semptomlarla)
- Bazı kanserler: tiroid medüller karsinomu, pankreas adacık hücreli tümörleri, renal hücreli karsinom, lenfoma
- Anksiyete bozuklukları
Klinik Değerlendirme Yaklaşımı
Öykü Alınması Sırasında Sorulması Gerekenler:
- Terlemenin zamanlaması: Spontan mı, yemekle ilişkili mi (gustatuar), gece mi?
- Tetikleyiciler: Baharatlı yiyecekler, alkol, sıcak, duygusal stres?
- Eşlik eden semptomlar: Çarpıntı, hipertansiyon, kilo kaybı, titreme, anksiyete?
- Menstrüel durum: Menopoz yaşı, perimenopozdaki kadınlar?
- İlaç kullanımı: SSRI'lar, opioidler, kalsiyum kanal blokörleri?
- Tıbbi geçmiş: Diyabet, tiroid hastalığı, parotis cerrahisi, doğum travması?
- Sinir hasarı öyküsü: Cerrahi, travma, forseps doğum?
Fizik Muayene:
- Terlemenin dağılımını belirleyin (tek taraflı vs bilateral, lokalize vs yaygın)
- Tiroid muayenesi
- Kan basıncı ölçümü (feokromositoma için)
- Horner sendromu belirtileri (pitozis, miyozis, anhidrozis)
- Parotis bölgesi muayenesi
Laboratuvar Tetkikleri:
Klinik şüpheye göre:
- Tiroid fonksiyon testleri (TSH, serbest T4)
- Açlık kan şekeri ve HbA1c (diyabet için)
- 24 saatlik idrar metanefrinleri (feokromositoma şüphesinde)
- FSH ve östradiol seviyeleri (menopoz tanısı belirsizse)
Önemli Kliniksel Tuzaklar
≥65 yaş postmenopozal kadınlarda yeni başlangıçlı vazomotor semptomlar, majör koroner kalp hastalığı ve tüm nedenlere bağlı mortalite ile ilişkili olabilir (mutlaka nedensel değil) 1.
Gustatuar terleme gıda alerjisi ile karıştırılabilir ve gereksiz eliminasyon diyetlerine yol açabilir 4. Pediatrik yaş grubunda Frey sendromu kendi kendini sınırlar ve tanı doğruysa tedavi gerektirmez 4.
Diyabetik gustatuar terleme spontan otonom nöropatinin bir sonucu olarak meydana gelen anormal sinir rejenerasyonundan kaynaklanır 2.
Yüzde terleme değerlendirmesinde altta yatan ciddi nedenleri (feokromositoma, tiroid fırtınası, malignite) gözden kaçırmamak kritik öneme sahiptir.