Evet, karaciğer nakilli ve immünsüpresif tedavi alan hastalara hem grip (influenza) hem de zatürre (pnömokok) aşısı yapılabilir ve şiddetle önerilir.
Karaciğer nakli alıcılarına inaktive influenza aşısı ve pnömokok aşısı yıllık olarak uygulanmalıdır - bu aşılar mortalite ve morbiditeyi azaltmak için kritik öneme sahiptir 1.
Grip (İnfluenza) Aşısı
İnaktive influenza aşısı (TIV) nakil öncesi ve sonrası dönemde güvenle uygulanabilir:
- Sadece inaktive (ölü) aşı kullanılmalıdır - canlı zayıflatılmış influenza aşısı (LAIV/burun spreyi) kesinlikle kontrendikedir 1
- Aşı tercihen nakil sonrası 3. aydan sonra yapılmalıdır, ancak pandemi veya yüksek grip aktivitesi dönemlerinde 1. aydan itibaren yapılabilir (koruma daha az olabilir) 1
- Her yıl tekrarlanmalıdır 1
Önemli Noktalar:
- Karaciğer nakli hastaları influenza aşısına yanıt verseler de, sağlıklı kişilere göre daha düşük antikor yanıtı oluştururlar 2, 3, 4
- Bazı hastalar aşılanmış olsalar bile tam korunmayabilir 4
- Yan etkiler minimaldir ve greft reddi riski yoktur 1, 5
- Influenza enfeksiyonu nakil alıcılarında yüksek morbidite ve mortalite ile ilişkilidir 2, 1
Zatürre (Pnömokok) Aşısı
Pnömokok aşısı da güvenle uygulanabilir ve önerilir:
- Solid organ nakli alıcıları pnömokok aşısına anlamlı antikor yanıtı oluşturabilir 2
- Ancak immün yanıt sağlıklı kontrollere göre daha az yoğun ve daha kısa sürelidir 2
- İdeal yaklaşım: Primer immünizasyon nakil öncesi başlatılmalı ve 2-5 yıl aralıklarla rapel dozlar verilmelidir 2
Pratik Uygulama Algoritması
Zamanlama:
- En ideal: Nakil öncesi dönemde tüm aşıları tamamlayın (immün yanıt daha iyidir) 6, 7
- Nakil sonrası: 3. aydan sonra aşılayın 1
- Acil durum: Yüksek grip aktivitesi varsa 1. aydan itibaren yapılabilir 1
Aşı Türleri:
- Grip: Sadece inaktive (intramüsküler) aşı
- Pnömokok: Polisakkarit veya konjuge aşılar kullanılabilir
- Asla canlı aşı kullanmayın (LAIV hariç) 1, 8
Ek Öneriler:
- Ev halkı ve sağlık çalışanları da aşılanmalıdır (hastayı korumak için) 1, 8
- Yumurta alerjisi varsa dikkatli olun 1
- Aşılama immünsüpresif tedaviyi durdurmayı gerektirmez 1
Dikkat Edilmesi Gereken Tuzaklar
- Yanılgı: "İmmünsüpresif tedavi alıyorsa aşı yapılamaz" - YANLIŞ, inaktive aşılar güvenlidir
- Yanılgı: "Aşı greft reddine neden olur" - Kanıt yok, aşıların greft reddine yol açtığına dair veri bulunmamaktadır 5
- Gerçek: Aşı yanıtı suboptimal olabilir, ancak kısmi koruma hiç korumamadan iyidir 5
- Önemli: Eğer hasta nakil sonrası ilk 3 ayda aşılandıysa, grip sezonu devam ediyorsa yeniden aşılamayı düşünün 1
Sonuç olarak, bu aşılar sadece yapılabilir değil, mutlaka yapılmalıdır - potansiyel fayda minimal riskleri açık ara aşmaktadır.