Šta je Cushingov sindrom
Cushingov sindrom je grupa znakova i simptoma koji nastaju kao posledica produžene i neprikladno visoke izloženosti tkiva glukokortikoidima (kortizolu). 1
Definicija i patofiziologija
Cushingov sindrom obuhvata veliki broj kliničkih manifestacija koje odražavaju hronični višak kortizola u organizmu 1. Biohemijska karakteristika endogenog Cushingov sindroma je prekomerna produkcija kortizola, koja može biti uzrokovana 1:
- ACTH-zavisni oblici: Prekomerna sekrecija ACTH iz hipofiznog tumora (Cushingova bolest) ili ektopičnog tumora
- ACTH-nezavisni oblici: Autonomna nadbubrežna preprodukcija kortizola
Najčešći uzrok Cushingovog sindroma je jatrogeni - medicinski propisani kortikosteroidi 1. Endogeni Cushingov sindrom je redak poremećaj sa incidencijom od 2-3 slučaja na milion stanovnika godišnje u evropskim populacionim studijama 1.
Klinička prezentacija
Najdiskriminativniji znaci (visoka specifičnost)
Ove karakteristike najbolje razlikuju Cushingov sindrom od drugih stanja 1:
- Lako nastajanje modrica (bez očigledne traume)
- Facijalna pletora (crvenkasto lice)
- Proksimalna miopatija ili slabost proksimalnih mišića
- Strije - posebno ako su crvenkasto-ljubičaste i šire od 1 cm
- Kod dece: povećanje težine sa smanjenjem brzine rasta
Česti ali manje specifični znaci
Ove karakteristike su česte u opštoj populaciji ali mogu ukazivati na Cushingov sindrom 1:
- Gojaznost (centralna distribucija masti)
- Tanka koža
- Hipertenzija
- Akne
- Hirsutizam ili žensko ćelavost
- Osteoporoza
- Dijabetes tip 2
- Depresija i psihijatrijski poremećaji
Važno: Cushingov sindrom je verovatniji ako se ove karakteristike javljaju u mlađoj životnoj dobi 1.
Morbiditet i mortalitet
Cushingov sindrom je povezan sa 1:
- Povećanim mortalitetom: Rani izveštaji su dokumentovali medijanu preživljavanja od 4,6 godina i 5-godišnje preživljavanje od samo 50%
- Vaskularnim komplikacijama: Infarkt miokarda, cerebrovaskularne bolesti
- Infektivnim komplikacijama: Zbog imunosupresije
- Tromboembolijskim događajima: Zbog protrombotičkog stanja
Međutim, sa savremenim tretmanima, standardizovani mortalitetni odnos nakon uspešne normalizacije kortizola može biti sličan starosno usklađenoj populaciji 1.
Preklapajuća stanja
Ključna zamka: Određena stanja mogu uzrokovati blagi hiperkortizolemiju bez pravog Cushingovog sindroma 1:
- Depresija i drugi psihijatrijski poremećaji
- Loše kontrolisan dijabetes melitus
- Alkoholizam
- Teška gojaznost
- Trudnoća
Ova stanja mogu proizvesti testove koji sugerišu Cushingov sindrom, uključujući abnormalnu deksametazonsku supresibilnost i blago povišen urinarni slobodni kortizol 1.
Koga testirati
Prema smernicama Endokrinološkog društva 1, testiranje se preporučuje za:
- Pacijente sa neobičnim karakteristikama za uzrast (npr. osteoporoza, hipertenzija u mladih)
- Pacijente sa višestrukim i progresivnim karakteristikama, posebno onima sa visokim diskriminatornim indeksom
- Decu sa smanjenjem percentila visine i povećanjem težine
- Pacijente sa incidentalomom nadbubrežne žlezde kompatibilnim sa adenomom
Ne preporučuje se široko testiranje u bilo kojoj drugoj grupi pacijenata 1.
Dijagnostički pristup
Pre bilo kakvog biohemijskog testiranja, obavezno je uzeti detaljnu anamnezu o lekovima kako bi se isključila upotreba egzogenih glukokortikoida (oralni, rektalni, inhalacioni, topikalni, ili injekcioni preparati) 1.
Inicijalno testiranje uključuje jedan od sledećih testova 1:
- 24-časovni urinarni slobodni kortizol (najmanje 2 merenja)
- Kasno-noćni salivni kortizol (2 merenja)
- 1-mg overnight deksametazonski supresioni test
- Duži niskodozni deksametazonski test (2 mg/dan tokom 48h)
Važna napomena: Cushingov sindrom je retka bolest, a prevalencija stanja kao što su dijabetes, gojaznost i depresija je visoka, što znači da je rizik od lažno pozitivnih rezultata testova visok 1. Zbog toga je detekcija slučajeva ograničena na osobe sa povećanom verovatnoćom pre testiranja.