Lactulose Klysma's voor Preventie van Hepatische Encefalopathie
De EASL 2022 richtlijn beveelt lactulose klysma's aan voor preventie van hepatische encefalopathie bij patiënten met gastro-intestinale bloeding (LoE 1, sterke aanbeveling, 85% consensus). 1
Bewijs uit Richtlijnen
De meest recente en hoogwaardige richtlijn is de EASL Clinical Practice Guidelines on the Management of Hepatic Encephalopathy (2022) gepubliceerd in het Journal of Hepatology 1. Deze richtlijn geeft specifiek bewijs voor het gebruik van lactulose klysma's in één duidelijke klinische situatie:
Specifieke Indicatie: Gastro-intestinale Bloeding
Bij patiënten met gastro-intestinale bloeding wordt snelle verwijdering van bloed uit het maagdarmkanaal aanbevolen (lactulose of mannitol via maagsonde of lactulose klysma's) om hepatische encefalopathie te voorkomen. 1
De rationale hiervoor is dat:
- Gastro-intestinale bloeding vaak hepatische encefalopathie precipiteert
- Er een goed gevestigde relatie bestaat tussen gastro-intestinale bloeding en verhoogd bloed ammoniak 1
- Snelle verwijdering van bloed uit de darm de ammoniakproductie vermindert
Bewijs uit FDA Drug Label
Het FDA-label voor lactulose ondersteunt rectaal gebruik via klysma's 2:
Rectale toediening bij coma of dreigend coma:
- Wanneer orale toediening niet mogelijk is door aspiratiegevaar of fysieke interferentie
- Dosering: 300 mL lactulose oplossing gemengd met 700 mL water of fysiologisch zout
- Retentietijd: 30-60 minuten
- Frequentie: Herhaal elke 4-6 uur indien nodig
- Doel: Omkering van coma stadium zodat patiënt orale medicatie kan innemen 2
Belangrijke Waarschuwing uit FDA Label
Reinigingsklysma's met zeepsop of andere alkalische middelen mogen niet worden gebruikt, omdat deze de gewenste pH-verlaging in het colon teniet doen 2.
Ondersteunend Onderzoeksbewijs
Een systematische review uit 2002 toonde aan dat lactulose klysma's bewezen therapeutische werkzaamheid hebben op basis van placebo-gecontroleerde trials, in tegenstelling tot orale lactulose waarvoor dit bewijs destijds ontbrak 3. Dit onderstreept de specifieke waarde van de rectale toedieningsvorm.
Klinische Toepassing
Gebruik lactulose klysma's in deze situaties:
- Gastro-intestinale bloeding bij cirrose - primaire preventie van HE 1
- Hepatische encefalopathie graad 3-4 - wanneer orale toediening niet mogelijk is door:
- Aspiratiegevaar
- Verminderd bewustzijn (Glasgow Coma Score <7)
- Endoscopische of intubatieprocedures 2
Niet gebruiken als:
- Routinematige secundaire profylaxe (gebruik orale lactulose) 1
- Primaire profylaxe bij stabiele cirrose zonder bloeding (gebruik orale lactulose indien geïndiceerd)
Belangrijke Valkuilen
- Vermijd alkalische klysma's - deze neutraliseren de pH-verlaging die nodig is voor ammoniakbinding 2
- Onnodig laxeermiddelengebruik vermijden - een recente RCT uit 2021 toonde dat 5-daagse lactulose profylaxe bij GI-bloeding ineffectief was, en onnodige behandeling met laxeermiddelen moet worden vermeden 4
- Overgang naar orale therapie - start orale lactulose voordat klysma's volledig worden gestopt 2
- Elektrolytstoornissen monitoren - vooral hyponatriëmie en dehydratie 2