Blokada splotu trzewnego (celiac plexus block) jest zalecaną blokadą nerwową przy bólu z powodu rozsianego nowotworu neuroendokrynnego trzustki
Dla bólu trzustkowego pochodzenia trzewnego, w tym nowotworów neuroendokrynnych trzustki, należy zastosować neurolityczną blokadę splotu trzewnego (neurolytic celiac plexus block - NCPB). Jest to szczególnie wskazane, gdy opioidy nie zapewniają odpowiedniej analgezji lub powodują nietolerowane działania niepożądane 1.
Wskazania do blokady splotu trzewnego
Zgodnie z wytycznymi NCCN z 2025 roku, główne wskazania do skierowania na blokadę nerwową obejmują 1:
- Ból trzustki/górnej części brzucha - bezpośrednie wskazanie do blokady splotu trzewnego
- Niewystarczająca analgezja pomimo farmakoterapii
- Nietolerowane działania niepożądane opioidów (sedacja, splątanie, zaparcia)
- Chęć uniknięcia lub ograniczenia podawania opioidów ogólnoustrojowych
Mechanizm działania i skuteczność
NCPB działa poprzez przerwanie przewodzenia bólu trzewnego pochodzącego z górnej części brzucha. Wytyczne ESMO z 2018 roku potwierdzają, że 2:
- Blokada jest bezpieczna i skuteczna w redukcji bólu u pacjentów z rakiem trzustki
- Zapewnia znaczącą przewagę nad standardową terapią analgetyczną przez okres do 6 miesięcy
- Prowadzi do zmniejszenia całkowitej ilości leków ogólnoustrojowych i ich działań niepożądanych
Badania potwierdzają skuteczność również w nowotworach neuroendokrynnych trzustki, gdzie ból trzewny jest trudny do leczenia opioidami ze względu na działania niepożądane jak zaparcia 3.
Techniki wykonania
Dostępne są różne podejścia techniczne:
Przezskórne podejście tylne (percutaneous posterior approach)
- Tradycyjna, najczęściej stosowana technika
- Wykonywana pod kontrolą fluoroskopii lub tomografii komputerowej
Nowsze alternatywy
- Blokada pod kontrolą endoskopowej ultrasonografii (EUS-guided) - mniej inwazyjna
- Torakoskopowa splanchnicektomia
- Podejście transdiscal vs paraspinal - badania z 2025 roku pokazują, że podejście transdiscal jest równie skuteczne, z dokładniejszym pozycjonowaniem i prostszą operacją 4
Czynniki wpływające na skuteczność
Ważne ostrzeżenie: Skuteczność NCPB może być ograniczona w przypadku 5:
- Zaawansowanego rozrostu guza wokół osi trzewnej z przerzutami
- Zajęcia otrzewnej
- Guza zlokalizowanego w trzonie i ogonie trzustki (skuteczność 29%) vs głowie trzustki (skuteczność 92%)
W przypadku rozsianego nowotworu, anatomia może być zniekształcona, co utrudnia rozprzestrzenianie się środka neurolitycznego 6.
Czas trwania efektu i powtarzanie procedury
- Efekt analgetyczny jest szczególnie korzystny przez około 4 tygodnie 6
- Blokady neurolityczne zazwyczaj zapewniają ulgę przez 3-6 miesięcy 2
- Procedurę można powtarzać w przypadku nawrotu bólu
- W zaawansowanych przypadkach z masywnym wzrostem guza, nawet powtórzona neuroliza może nie przynieść zadowalającej ulgi 5
Alternatywy przy niepowodzeniu blokady splotu trzewnego
Jeśli NCPB jest nieskuteczna lub ból jest bardziej rozległy 1, 2:
- Podawanie dooponowe lub dokanałowe (epidural/intrathecal) - dla szerszych obszarów bólu
- Blokada splotu podbrzusznego górnego - dla bólu dolnej części brzucha
- Implanty pompy dokanałowej - dla długoterminowego podawania analgetyków (oczekiwana długość życia > 6 miesięcy)
Podsumowanie algorytmu postępowania
- Pierwsza linia: Neurolityczna blokada splotu trzewnego dla bólu trzewnego z nowotworu neuroendokrynnego trzustki
- Ocena przed zabiegiem: Sprawdź lokalizację guza i stopień zaawansowania (zajęcie osi trzewnej może zmniejszyć skuteczność)
- Wybór techniki: Preferuj nowsze techniki (EUS-guided, transdiscal) dla lepszej precyzji
- Monitorowanie: Efekt najsilniejszy w pierwszych 4 tygodniach, może trwać do 6 miesięcy
- Przy niepowodzeniu: Rozważ powtórzenie procedury lub przejście na techniki dooponowe/dokanałowe