Natychmiastowa ocena pod kątem anafilaksji – to jest priorytet
Jeśli Twoje dziecko ma wysypkę alergiczną i teraz dołączył się ból brzucha, musisz natychmiast ocenić, czy to nie jest anafilaksja, która wymaga podania adrenaliny.
Rozpoznanie anafilaksji – kryteria diagnostyczne
Ból brzucha w kontekście alergii może być objawem anafilaksji, jeśli występuje 1:
- Skóra/błony śluzowe (uogólniona pokrzywka, świąd, zaczerwienienie, obrzęk warg/języka) PLUS jeden z poniższych:
- Objawy oddechowe (duszność, świsty, stridor, hipoksja)
- Obniżone ciśnienie krwi lub objawy niewydolności narządowej (hipotonia, omdlenie, nietrzymanie moczu)
- Uporczywe objawy żołądkowo-jelitowe (skurczowy ból brzucha, wymioty)
Lub:
- Dwa lub więcej układów zajętych szybko po ekspozycji na alergen (skóra, układ oddechowy, obniżone ciśnienie, uporczywe objawy GI)
Natychmiastowe postępowanie
Jeśli to anafilaksja (ból brzucha + wysypka + inne objawy):
Pierwsza linia leczenia – ADRENALINA domięśniowo 2, 3:
- 10-25 kg: 0,15 mg (wstrzykiwacz automatyczny)
- >25 kg: 0,3 mg (wstrzykiwacz automatyczny)
- Podaj w przednio-boczną część uda
- Powtarzaj co 5-15 minut jeśli objawy nie ustępują
- Zawsze noś DWA wstrzykiwacze – może być potrzebna druga dawka
Leczenie wspomagające 2:
- Antyhistaminiki H1: difenhydramina 1-2 mg/kg (maks. 50 mg)
- Antyhistaminiki H2: ranitydyna 1-2 mg/kg (maks. 75-150 mg)
- Kortykosteroidy: prednizon 1 mg/kg (maks. 60-80 mg) – zapobiega reakcji dwufazowej
- Bronchodilatatory jeśli świsty: salbutamol
- Ułóż dziecko w pozycji leżącej z uniesionymi kończynami dolnymi
Wezwij pogotowie lub jedź na SOR natychmiast 3
Jeśli to NIE anafilaksja (tylko ból brzucha + wysypka bez innych objawów):
Ból brzucha występuje u do 40% przypadków anafilaksji pokarmowej 1, ale może też być:
Częścią łagodniejszej reakcji alergicznej – objawy GI (skurcze, ból, nudności, wymioty, biegunka) mogą występować w alergii pokarmowej bez pełnoobjawowej anafilaksji 1
Inną przyczyną – np. plamicą Henocha-Schönleina (ból brzucha może poprzedzać wysypkę o 10 dni) 4, zapaleniem żołądka/dwunastnicy związanym z alergią pokarmową 5, 6, lub niezwiązaną z alergią przyczyną 7, 8
Algorytm postępowania
KROK 1: Oceń nasilenie objawów TERAZ:
- Czy dziecko ma trudności z oddychaniem, świsty, stridor?
- Czy ma zawroty głowy, omdlenia, bladość?
- Czy wymioty są uporczywe (>3 epizody)?
- Czy ból brzucha jest nasilony i narastający?
Jeśli TAK na którekolwiek → ADRENALINA + 112/999
KROK 2: Jeśli objawy łagodne (tylko wysypka + ból brzucha):
- Podaj antyhistaminik H1 (difenhydramina lub cetyryzyna)
- Obserwuj przez 4-6 godzin pod kątem progresji 2
- Reakcja dwufazowa może wystąpić do 72 godzin później (typowo ~8 godzin) 1
KROK 3: Nawet jeśli objawy są łagodne:
- Musisz mieć wstrzykiwacz z adrenaliną – przepisz go NATYCHMIAST jeśli go nie masz 3
- Naucz się jak go używać
- Unikaj podejrzanego pokarmu całkowicie
- Skierowanie do alergologa w ciągu tygodni (średni czas oczekiwania to 4 miesiące, więc w międzyczasie dziecko jest zagrożone) 3
Pułapki i ostrzeżenia
- Nie czekaj na pełnoobjawową anafilaksję – objawy mogą szybko narastać w ciągu minut do godzin 1
- Nie używaj antyhistaminyków ZAMIAST adrenaliny – to błąd mogący kosztować życie 3
- Astma = wyższe ryzyko ciężkiej reakcji i zgonu 9
- 10-20% anafilaksji nie ma objawów skórnych – sam ból brzucha z wymiotami może być anafilaksją 1
- Nie testuj alergii "w domu" – kolejna ekspozycja może być cięższa 3
Plan działania na przyszłość
- Dokumentacja: Stwórz plan działania w nagłych wypadkach (dostępny na www.foodallergy.org) 3
- Edukacja: Naucz rozpoznawać objawy anafilaksji, czytać etykiety, unikać alergenu 3
- Identyfikacja medyczna: Bransoletka lub karta w portfelu 2
- Coroczna kontrola u alergologa – niektóre alergie ustępują z wiekiem 9
Najważniejsze: Jeśli masz JAKĄKOLWIEK wątpliwość czy to anafilaksja – podaj adrenalinę. Lepiej podać niepotrzebnie niż nie podać gdy trzeba.