Zapalenie rozcięgna podeszwowego (Plantar Fasciitis)
Rozpocznij leczenie od rozciągania rozcięgna podeszwowego, masażu lodem i NLPZ – to podstawa terapii, która przynosi poprawę u 80% pacjentów w ciągu 12 miesięcy 1.
Objawy kliniczne
Charakterystyczny obraz kliniczny obejmuje:
- Kłujący, niepromieniujący ból w przyśrodkowej części pięty, szczególnie przy pierwszych krokach rano
- Nasilenie bólu pod koniec dnia po długotrwałym obciążeniu
- Ból zlokalizowany w proksymalnej części rozcięgna podeszwowego przy przedniej-przyśrodkowej części kości piętowej 1
Ważna pułapka: Ból nasila się po okresach odpoczynku i przy długotrwałym staniu – to kluczowy element różnicujący od innych przyczyn bólu pięty 2.
Czynniki ryzyka obejmują: ograniczoną grzbietową zgięcie stopy, zwiększone BMI, długotrwałe stanie, płaskostopie i nadmierna pronacja 1, 2.
Diagnostyka
Badanie kliniczne (podstawa rozpoznania)
Rozpoznanie jest przede wszystkim kliniczne – badanie fizykalne wykazuje:
- Tkliwość przy palpacji proksymalnego przyczepu rozcięgna podeszwowego do przedniej-przyśrodkowej części kości piętowej 1
- Test Windlassa i Foot Posture Index mogą być pomocne 3
Obrazowanie
Algorytm diagnostyczny obrazowy 4:
RTG stopy obciążeniowej – pierwsze badanie obrazowe:
- Czułość 85%, swoistość 95% przy obecności pogrubionego rozcięgna i zmian w poduszce tłuszczowej 4
- Wyklucza inne przyczyny bólu (złamania stresowe, ostrogi)
USG stopy – jeśli ból utrzymuje się >3 miesiące mimo leczenia:
MRI stopy – najbardziej czułe badanie:
Kiedy rozważyć zaawansowaną diagnostykę: Jeśli RTG są niejednoznaczne i podejrzewasz pęknięcie rozcięgna lub inne patologie, USG jest rozsądnym i niedrogim wyborem 1. MRI zarezerwuj dla przypadków opornych na leczenie lub gdy podejrzewasz współistniejące patologie.
Leczenie
Algorytm terapeutyczny (oparty na wytycznych American College of Foot and Ankle Surgeons) 5:
FAZA 1: Leczenie początkowe (0-6 tygodni)
Rozpocznij od:
- Regularne rozciąganie mięśni łydki i rozcięgna podeszwowego (najważniejsze!)
- Krioterapia (masaż lodem)
- NLPZ
- Podkładki pod pięty i wsparcie łuku dostępne bez recepty
- Redukcja masy ciała (jeśli wskazana)
- Ograniczenie aktywności
- Unikanie płaskiego obuwia i chodzenia boso 5
Możesz dodać:
- Opatrunki i taśmowanie stopy (low dye taping) 6
- Iniekcje kortykosteroidów (w odpowiednich przypadkach, ograniczona liczba) 5
Jeśli poprawa: Kontynuuj leczenie do ustąpienia objawów.
FAZA 2: Brak poprawy po 6 tygodniach – skierowanie do specjalisty
Kontynuuj leczenie z Fazy 1 i dodaj:
- Indywidualne wkładki ortopedyczne
- Szyny nocne
- Ograniczona liczba iniekcji kortykosteroidów
- Unieruchomienie w gipsie lub stabilizator typu walker 5
Jeśli poprawa: Kontynuuj do ustąpienia objawów.
FAZA 3: Brak poprawy po 2-3 miesiącach – leczenie zaawansowane
Kontynuuj wcześniejsze metody i rozważ:
- Terapia falami uderzeniowymi (ESWT) – skuteczna, bezpieczna metoda niezależnie od typu fali i intensywności 7
- Proloterapia dekstrozą – skuteczna w redukcji bólu krótko- i średnioterminowo, lepsza niż placebo 7
- Unieruchomienie w gipsie (jeśli nie stosowano wcześniej)
- Faskiotomia podeszwowa (chirurgia) – ostateczność, tylko gdy wyczerpano wszystkie opcje niechirurgiczne 5, 1
- Endoskopowa faskiotomia może być konieczna u pacjentów z bólem ograniczającym aktywność mimo wyczerpania leczenia zachowawczego 1
Metody o nieudowodnionej skuteczności
Uwaga: Wiele standardowych metod (szyny nocne, wkładki ortopedyczne) nie wykazało przewagi nad placebo w badaniach 1. Stosuj je jako uzupełnienie, nie jako podstawę leczenia.
Różnicowanie
Rozważ inne diagnozy jeśli brak odpowiedzi na leczenie:
- Podrażnienie nerwu Baxtera
- Zespół kanału stępu
- Tendinopatia przyczepu ścięgna Achillesa
- Złamania stresowe 6
Kluczowa zasada: Leczenie chirurgiczne to absolutna ostateczność – 80% pacjentów poprawia się przy prawidłowym leczeniu zachowawczym w ciągu 12 miesięcy 1.