Διπολική Διαταραχή στην Παιδική και Εφηβική Ηλικία
Πρωταρχική Θεραπευτική Προσέγγιση
Η φαρμακοθεραπεία αποτελεί την κύρια θεραπεία για τη μανία στη διπολική διαταραχή τύπου Ι σε παιδιά και εφήβους, με το λίθιο να είναι το μοναδικό φάρμακο εγκεκριμένο από τον FDA για ηλικίες ≥12 ετών, ενώ τα άτυπα αντιψυχωσικά και οι σταθεροποιητές διάθεσης χρησιμοποιούνται ευρέως βάσει της βιβλιογραφίας ενηλίκων 1.
Αλγόριθμος Επιλογής Φαρμάκου
Η επιλογή φαρμάκου πρέπει να βασίζεται σε:
Πρώτης Γραμμής Επιλογές
Για Οξεία Μανία:
- Λίθιο (εγκεκριμένο FDA ≥12 ετών): Μοναδικό με επίσημη έγκριση για οξεία μανία και θεραπεία συντήρησης στους νέους 1
- Άτυπα αντιψυχωσικά (εγκεκριμένα για ενήλικες): Aripiprazole, valproate, olanzapine, risperidone, quetiapine, ziprasidone 1
Κλινική Πραγματικότητα: Παρά την έγκριση μόνο του λιθίου, τα άτυπα αντιψυχωσικά χρησιμοποιούνται συχνότερα στην κλινική πράξη λόγω ταχύτερης δράσης 1.
Δεύτερης Γραμμής - Συνδυαστική Θεραπεία
Όταν η μονοθεραπεία αποτυγχάνει:
- Συνδυασμός σταθεροποιητή διάθεσης + άτυπου αντιψυχωσικού: Π.χ. risperidone με λίθιο ή valproate 1
- Quetiapine + valproate: Αποδεδειγμένα ανώτερος του valproate μόνο σε εφήβους με μανία 1
Ειδικές Καταστάσεις
Για Διπολική Κατάθλιψη:
- Lurasidone ως μονοθεραπεία (πρόσφατα δεδομένα) 2, 3
- Olanzapine + fluoxetine (εγκεκριμένο για ενήλικες) 1, 2
- Προσοχή: Τα αντικαταθλιπτικά μόνα τους μπορούν να προκαλέσουν αποσταθεροποίηση ή μανιακό επεισόδιο 1
Για Ψυχωσική Μανία:
- Διατήρηση αντιψυχωσικού για τουλάχιστον 4 εβδομάδες σε συνδυασμό με λίθιο 1
Κρίσιμες Παρατηρήσεις
Δοσολογία Λιθίου
Οι νεότεροι ασθενείς φαίνεται να απαιτούν/ανέχονται υψηλότερα επίπεδα ορού, με στόχο προς 1.0 mEq/L 4.
Ανεπιθύμητες Ενέργειες
- Άτυπα αντιψυχωσικά: Αύξηση βάρους (ιδιαίτερα olanzapine), καταστολή, μεταβολικές διαταραχές 1, 2
- Σταθεροποιητές διάθεσης: Γαστρεντερικές και νευρολογικές ανεπιθύμητες ενέργειες 2
- Προσοχή: Τα βενζοδιαζεπίνες μπορεί να προκαλέσουν αποαναστολή σε μικρότερα παιδιά 1
Φάρμακα που ΔΕΝ Συνιστώνται
- Gabapentin και topiramate: Μελέτες σε ενήλικες δεν έδειξαν όφελος 1
- Clozapine: Μόνο για ανθεκτικές περιπτώσεις λόγω προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών 1
Ψυχοκοινωνικές Παρεμβάσεις
Η προσθήκη ψυχοκοινωνικών θεραπειών στη φαρμακοθεραπεία αυξάνει τη βελτίωση στη σοβαρότητα συμπτωμάτων, τη συχνότητα επεισοδίων και τα ποσοστά ανάρρωσης 5.
Καλά Τεκμηριωμένες Παρεμβάσεις
- Οικογενειακή ψυχοεκπαίδευση + ανάπτυξη δεξιοτήτων (FP + SB): Περιλαμβάνει family-focused treatment, child- and family-focused CBT, και psychoeducational psychotherapy 5
Προληπτικές Παρεμβάσεις
Για παιδιά υψηλού κινδύνου με υποσυνδρομικά συμπτώματα, οι πρώιμες παρεμβάσεις μπορεί να καθυστερήσουν την έναρξη της νόσου 5.
Κοινές Παγίδες
- Αποφυγή περιττής πολυφαρμακίας: Παρότι συχνά απαιτούνται πολλαπλά φάρμακα, η προσεκτική επιλογή είναι κρίσιμη 1
- Μη χρήση αντικαταθλιπτικών χωρίς σταθεροποιητή διάθεσης: Κίνδυνος αποσταθεροποίησης ή πρόκλησης μανίας 1, 3
- Παρακολούθηση μεταβολικών παραμέτρων: Ιδιαίτερα με άτυπα αντιψυχωσικά 2, 6
- Διάκριση μανίας από SSRI: Μανιακό επεισόδιο από αντικαταθλιπτικό χαρακτηρίζεται ως substance-induced κατά DSM-IV-TR 1