Diagnostyka różnicowa niedowładu lewej kończyny dolnej po półpaścu
U 84-letniej pacjentki z niedowładem lewej kończyny dolnej po przebytym półpaścu pośladka i pachwiny lewej należy przede wszystkim rozważyć segmentalne porażenie popółpaścowe (segmental zoster paresis - SZP), poliradiculoneuropatię związaną z VZV, lub neuropatię nerwu strzałkowego.
Główne rozpoznania do rozważenia
1. Segmentalne porażenie popółpaścowe (SZP)
Jest to rzadkie powikłanie półpaśca występujące u około 3% pacjentów z półpaścem 1, 2. Kluczowe cechy diagnostyczne to:
- Osłabienie mięśni w miotomie odpowiadającym dermatomowi wysypki półpaścowej
- Niedowład pojawia się zazwyczaj 2 tygodnie po wysypce (może być od kilku dni do 4 tygodni) 2, 3
- Najczęściej dotyczy kończyn górnych i twarzy, ale może występować w kończynach dolnych 1, 2
- W przypadku lokalizacji pośladkowo-pachwinowej należy spodziewać się zajęcia korzeni L5-S1 1, 4
2. Poliradiculoneuropatia związana z VZV
Bardziej rozległa postać zajęcia neurologicznego 4, 5:
- Zajęcie wielu korzeni rdzeniowych jednocześnie
- Może współistnieć z zajęciem nerwów obwodowych
- Charakteryzuje się wiotkim niedowładem z arefleksją
- Badanie MRI kręgosłupa lędźwiowego z kontrastem pokazuje wzmocnienie i poszerzenie korzeni nerwowych 3, 5
3. Neuropatia nerwu obwodowego (np. nerwu strzałkowego)
Wirus może rozprzestrzeniać się wstecznie z miejsca wysypki skórnej do nerwu obwodowego 4:
- Utrzymujące się osłabienie określonych mięśni mimo poprawy w innych miotomach
- Szczególnie dotyczy mięśnia piszczelowego przedniego przy zajęciu nerwu strzałkowego
Algorytm diagnostyczny
Badanie kliniczne - szczegóły do oceny:
Badanie neurologiczne:
- Dokładne określenie rozkładu niedowładu według miotomów (L2-S2)
- Ocena siły mięśniowej w skali 0-5/5 dla każdej grupy mięśniowej
- Badanie odruchów głębokich (często zniesione lub osłabione w zajętych segmentach)
- Badanie czucia w dermatomach odpowiadających lokalizacji wysypki
- Poszukiwanie objawów bólu korzeniowego lub allodynii 1
Topografia wysypki:
- Lokalizacja pośladek i pachwina lewa sugeruje dermatomy L5-S1, ewentualnie L4 2, 3
- Sprawdzenie czy wysypka była ograniczona do jednego dermatom czy rozsiana
Badania dodatkowe - konkretne wskazania:
MRI kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego z kontrastem (gadolin):
- Wzmocnienie i poszerzenie korzeni nerwowych potwierdza zapalenie/neuropatię 4, 3, 5
- Sekwencje 3D Nerve-VIEW zwiększają czułość 5
- Pozwala wykluczyć ucisk mechaniczny (dyskopatia, zwężenie kanału)
Badania elektrodiagnostyczne (EMG/ENG):
- Wykonać 2-3 tygodnie po wystąpieniu objawów dla optymalnej czułości 1
- Badanie przewodnictwa nerwów ruchowych: spowolnienie przewodzenia, niskie amplitudy lub brak CMAP 1
- Badanie przewodnictwa nerwów czuciowych: obniżone lub nieobecne SNAP (94% przypadków) 1
- EMG igłowe: spontaniczna aktywność denerwacyjna w 76,5% przypadków 1
- Pozwala na precyzyjną lokalizację topograficzną (korzeń/róg przedni/zwój)
Badania laboratoryjne:
- Punkcja lędźwiowa: pleocytoza, PCR dla VZV DNA w płynie mózgowo-rdzeniowym (jeśli rozpoznanie wątpliwe) 5
- Morfologia z oceną limfocytów T (dysfunkcja może predysponować) 6
- Glikemia (cukrzyca jako czynnik ryzyka) 6
Rozpoznania różnicowe do wykluczenia
Zespół Guillaina-Barrégo:
- Obustronny, symetryczny niedowład postępujący od dystalnych do proksymalnych 7
- Brak związku z dermatomalną wysypką
- Białkowo-komórkowa dysocjacja w płynie mózgowo-rdzeniowym
Radikulopatia uciskowa (dyskopatia):
- MRI pokaże ucisk mechaniczny bez wzmocnienia kontrastowego korzeni
- Brak wysypki półpaścowej w wywiadzie
- Zazwyczaj bardziej przewlekły przebieg
Neuropatia cukrzycowa/metaboliczna:
- Zazwyczaj obustronny, symetryczny obraz
- Stopniowy początek bez związku z wysypką
Udar rdzenia (mielopatia):
- Objawy obustronne z poziomem czuciowym
- Zaburzenia zwieraczy
- MRI rdzenia kręgowego z wzmocnieniem
Pułapki diagnostyczne
- Niedowład może poprzedzać wysypkę - należy aktywnie poszukiwać śladów po wygojonych zmianach skórnych 8
- Wysypka może być atypowa lub nieobecna (zoster sine herpete) - w takim przypadku kluczowe jest PCR VZV w płynie mózgowo-rdzeniowym
- U osób w podeszłym wieku objawy mogą być nietypowe - ból może być niespecyficzny, a osłabienie asymetryczne 9
- Nie należy zakładać, że każdy niedowład po półpaścu to SZP - może współistnieć ucisk mechaniczny wymagający innego leczenia 6