Entezopatia ścięgien mięśni – definicja i leczenie
Entezopatia to schorzenie dotyczące miejsc przyczepu ścięgien, więzadeł i torebek stawowych do kości (entez), które wymaga leczenia przeciwzapalnego i miejscowego, z NSAIDs jako terapią pierwszego rzutu.
Co to jest entezopatia?
Entezopatia oznacza patologię w miejscach przyczepu struktur miękkotkanowych (ścięgien, więzadeł, torebek stawowych, powięzi) do kości 1. Może być:
- Zapalna (entezitis) – charakterystyczna dla seronegatywnych spondyloartropatii
- Przeciążeniowa – związana z nadmiernym obciążeniem mechanicznym
- Zwyrodnieniowa – związana z procesami degeneracyjnymi
- Metaboliczna, polekowa lub infekcyjna
Najczęstsze lokalizacje to: przyczep rozcięgna rzepki, ścięgno Achillesa, nadkłykcie boczne łokcia ("łokieć tenisisty"), przyczepy stożka rotatorów, powięź podeszwowa 2, 1.
Algorytm leczenia
Leczenie pierwszego rzutu (wszyscy pacjenci)
1. NSAIDs (niesteroidowe leki przeciwzapalne)
- Skutecznie łagodzą ból i są podstawą terapii 2
- Miejscowe NSAIDs równie skuteczne jak doustne, bez ryzyka krwawienia z przewodu pokarmowego 2
- Stosować do uzyskania kontroli bólu, następnie na żądanie 3
2. Względny odpoczynek
- Ograniczyć aktywność wywołującą objawy, ale unikać całkowitej immobilizacji (ryzyko zaniku mięśni) 2
- Kontynuować aktywności niezwiększające bólu
3. Krioterapia
- Lód przez wilgotny ręcznik przez 10 minut 2
- Skuteczna w krótkoterminowej uldze bólu
4. Ćwiczenia ekscentryczne
- Najskuteczniejsza forma rehabilitacji – odwraca zmiany zwyrodnieniowe 2
- Szczególnie skuteczne w entezopatii ścięgna Achillesa i rzepki 2
Leczenie drugiego rzutu (brak poprawy po 2-4 tygodniach)
5. Miejscowe iniekcje kortykosteroidów
- Skuteczniejsze niż doustne NSAIDs w fazie ostrej, ale nie zmieniają wyników długoterminowych 2
- UWAGA KRYTYCZNA: Unikać iniekcji okołościęgnowych w ścięgno Achillesa, rzepki i czworogłowego – ryzyko pęknięcia ścięgna 3, 4
- W entezopatii zapalnej (np. w zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa): iniekcje mogą być pomocne w wybranych przypadkach 3
- Preferować iniekcje pod kontrolą USG lub CT gdy dostępne 5
6. Ortezy i stabilizatory
- Opaski na łokieć, wkładki ortopedyczne do butów
- Bezpieczne, korygują nieprawidłowości biomechaniczne 2
Leczenie trzeciego rzutu (brak poprawy po 3-6 miesiącach)
7. Terapie dodatkowe
- Terapia falą uderzeniową (ESWT) – bezpieczna i skuteczna, ale kosztowna 2
- Jonoforeza/fonoforeza z kortykosteroidami – szeroko stosowana, ale brak mocnych dowodów 2
- USG terapeutyczne – słabe dowody na skuteczność 2
8. Leczenie chirurgiczne
- Skuteczne u starannie wyselekcjonowanych pacjentów po niepowodzeniu 3-6 miesięcy leczenia zachowawczego 2
- Techniki: wycięcie zmienionej tkanki ścięgnistej, tenotomie podłużne 2
Ważne zastrzeżenia
Czego NIE robić:
- Nie stosować długotrwale kortykosteroidów ogólnoustrojnych – brak dowodów skuteczności, znaczne ryzyko 3, 4
- Nie wstrzykiwać kortykosteroidów bezpośrednio w substancję ścięgna – osłabia wytrzymałość, ryzyko pęknięcia 2
- Nie stosować sulfasalazyny ani metotreksatu w izolowanej entezopatii – brak skuteczności 3
Kiedy podejrzewać entezopatię zapalną:
- Ból nocny, sztywność poranna
- Objawy osiowe (ból kręgosłupa)
- Zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie jelit
- Młody wiek (<40 lat), stopniowy początek
- → Wymaga diagnostyki w kierunku spondyloartropatii seronegatywnych 3, 1
Rokowanie
Około 80% pacjentów osiąga pełne wyleczenie w ciągu 3-6 miesięcy przy odpowiednim leczeniu zachowawczym 2. Nieleczona entezopatia prowadzi do znacznej niepełnosprawności 1.