Ağız Kuruluğuna Yol Açan Antihipertansifler
Antihipertansif ilaçlar arasında ağız kuruluğuna (kserostomi) en sık neden olanlar kalsiyum kanal blokerleri, diüretikler, santral alfa-2 agonistler (özellikle klonidin) ve beta blokerlerdir.
Ana Suçlu İlaç Grupları
Kalsiyum Kanal Blokerleri (CCB'ler)
- En yüksek kserostomi oranı kalsiyum kanal blokerlerinde görülmektedir (%31.1) 1
- Kılavuzlar CCB'lerin diş eti hipertrofisine de neden olabileceğini belirtmektedir 2
- Hem dihidropiridin (amlodipin, nifedipin, felodipin) hem de non-dihidropiridin türleri bu yan etkiye sahiptir
Diüretikler
- İkinci en yüksek kserostomi oranı diüretiklerde bulunmaktadır (%26.8) 1
- Tiazid ve tiazid benzeri diüretikler (hidroklorotiyazid, klortalidone) 3
- Loop diüretikler (furosemid) 3
- Mekanizma: Sıvı kısıtlaması ve tükürük bezi fonksiyonuna direkt etki 4
Santral Alfa-2 Agonistler
- Klonidin özellikle ağız kuruluğu ve/veya sedasyon yapabilir 5
- Kılavuzlar bu yan etkiyi açıkça belirtmektedir 5
- Transdermal preparat da mevcuttur ancak yan etki devam eder
Beta Blokerler
- Atenolol, metoprolol, propranolol, bisoprolol gibi ajanlar 3
- Tükürük bezlerindeki beta-reseptörler üzerinden etki ederler 6
- Özellikle yaşlı hastalarda ve kadınlarda daha belirgin 3
Diğer İlişkili Antihipertansifler
ACE İnhibitörleri ve ARB'ler
- Daha az sıklıkta ağız kuruluğuna neden olurlar 3
- Ancak çoklu ilaç kullanımında (polifarmasi) katkıda bulunabilirler
Alfa-1 Blokerler
Klinik Önemli Noktalar
Risk Faktörleri
- Kadın cinsiyet: Ağız kuruluğu kadınlarda daha sık görülür 3
- Polifarmasi: 5 veya daha fazla ilaç kullanımı riski önemli ölçüde artırır (OR = 3.545) 9
- Antikolinerjik yük: Toplam antikolinerjik yük arttıkça kserostomi riski artar 10
- Yaşlanma: Her iki cinsiyette de yaşla birlikte artar 8
Klinik Sonuçlar
Antihipertansif ilişkili kserostomi şunlara yol açar:
- Tükürük akış hızında azalma (hem uyarılmamış hem de uyarılmış) 11
- Oral mikrobiyota değişiklikleri: Mutans streptokoklar, Laktobasiller ve Candida artışı 11
- Diş kaybı riskinde artış 11
- Periodontal hastalık şiddeti artışı 4
- Diş çürüğü riski artışı 4
Yönetim Yaklaşımı
İlaç değerlendirmesi:
- Mümkünse kserostomi yapan ilacı daha az yan etkili alternatifle değiştirin
- Doz azaltımını değerlendirin (kan basıncı kontrolü korunuyorsa)
- Polifarmasiyi azaltmaya çalışın 12
Semptomatik tedavi:
- Yapay gözyaşı ve yapay tükürük preparatları 4
- Pilokarpin veya sevimelin (muskarinik reseptör agonistleri) dirençli vakalarda 4
- Oral hijyen eğitimi ve düzenli diş hekimi takibi 4
- Sıvı alımının artırılması (diüretik kullanımı olmayan hastalarda)
Önemli Uyarılar
- Antihipertansif ilaçlar kserostomi ile ilişkili olsa da, bir çalışmada oral sağlıkla ilgili yaşam kalitesini azaltmadığı gösterilmiştir 1
- Ancak bu, semptomların tedavi edilmemesi gerektiği anlamına gelmez
- Diş hekimlerine başvuruda hipertansif hastalarda kan basıncı yakından izlenmelidir 2
- Genel anestezi altında diş işlemlerinde kan basıncı dalgalanmaları ve hipotansiyon riski vardır 2
Sonuç olarak, kalsiyum kanal blokerleri ve diüretikler en yüksek kserostomi riskine sahiptir, bunu klonidin ve beta blokerler takip eder. Çoklu ilaç kullanımı riski kümülatif olarak artırır ve hasta bazında değerlendirme gerektirir.