Differentiaaldiagnose van Microcytaire Anemie zonder Bouwstoftekort
Bij microcytaire anemie zonder aantoonbaar ijzer-, foliumzuur- of vitamine B12-tekort moet u primair denken aan: thalassemie, anemie bij chronische ziekte, genetische stoornissen van het ijzermetabolisme (zoals ijzerrefractaire ijzerdeficiëntieanemie), en sideroblastische anemie 1.
Primaire Differentiaaldiagnose
1. Thalassemie
- Meest voorkomende oorzaak van microcytaire anemie zonder ijzertekort 1, 2
- Kenmerken: zeer lage MCV (vaak <70 fL) disproportioneel ten opzichte van de mate van anemie
- Normale of verhoogde ferritine en transferrinesaturatie
- Positieve familieanamnese vaak aanwezig
2. Anemie bij Chronische Ziekte
- Kan microcytair zijn, hoewel vaker normocytair 1
- Verhoogd ferritine (als acute fase eiwit)
- Lage transferrinesaturatie ondanks normale tot verhoogde ijzervoorraden
- Onderliggende chronische inflammatoire of infectieuze aandoening
3. Genetische Stoornissen van IJzermetabolisme
Let op deze specifieke laboratoriumpatronen 1:
IJzerrefractaire IJzerdeficiëntieanemie (IRIDA)
- Mutaties in TMPRSS6-gen
- Lage transferrinesaturatie met laag-normale ferritine (>20 μg/L)
- Refractair voor orale ijzersuppletie
- Familieanamnese van therapieresistente anemie
Hypotransferrinemie
- Defecten in TF-gen
- Zeer lage transferrinesaturatie
- Paradoxaal ijzeroverschot in weefsels
4. Sideroblastische Anemie
Cruciale overweging: Bij sideroblastische anemie is ijzeroverschot vaak ernstiger dan de anemie zelf, met risico op ernstige morbiditeit en mortaliteit bij gemiste diagnose 1.
Kenmerken:
- Verhoogd ferritine en transferrinesaturatie
- Genetische defecten (SLC25A38, STEAP3, X-gebonden vormen)
- Ringed sideroblasts in beenmerg
- Neurologische symptomen of huidfotosensitiviteit kunnen aanwezig zijn 1
Diagnostisch Algoritme
Stap 1: Laboratoriumanalyse
Bepaal bij microcytaire anemie zonder duidelijk bouwstoftekort:
- Ferritine én transferrinesaturatie (essentieel voor differentiatie) 1
- Hemoglobine-elektroforese (voor thalassemie)
- CRP (voor inflammatie)
Stap 2: Interpretatie Ijzerparameters
Verhoogd ferritine EN/OF verhoogde transferrinesaturatie:
- Denk aan genetische stoornissen van ijzermetabolisme of hemsynthese 1
- Overweeg beenmergonderzoek voor sideroblastische anemie
- Genetische testing indien beschikbaar
Lage transferrinesaturatie met laag-normaal ferritine (>20 μg/L):
- Suggestief voor IRIDA 1
- Vraag naar respons op eerdere ijzersuppletie (refractair patroon)
- Familieanamnese
Normale ijzerparameters met zeer lage MCV:
- Thalassemie zeer waarschijnlijk 2
- Hemoglobine-elektroforese is diagnostisch
Stap 3: Aanvullende Anamnese
- Familieanamnese: genetische aandoeningen 1
- Respons op eerdere ijzertherapie: refractair bij IRIDA
- Neurologische symptomen of fotosensitiviteit: sideroblastische anemie 1
- Chronische ziekten: inflammatoire aandoeningen
Belangrijke Valkuilen
⚠️ Kritieke waarschuwing: Mis geen sideroblastische anemie - onherkende ijzerstapeling leidt tot orgaanschade en kan fataal zijn 1. Bij verhoogd ferritine/transferrinesaturatie nooit ijzersuppletie starten zonder diagnose.
⚠️ Vermijd onnodige ijzersuppletie: Bij genetische ijzerstoornissen kan dit schadelijk zijn 1.
⚠️ Thalassemie wordt gemist: Bij zeer lage MCV (<70 fL) met milde anemie altijd aan thalassemie denken, ook zonder positieve familieanamnese 2.
⚠️ Beenmergonderzoek overweeg tijdig: Bij onverklaarde microcytaire anemie met afwijkende ijzerparameters is dit vaak noodzakelijk voor definitieve diagnose 1.