Kan Kültürü Şişelerinde Kontamine Olan Bakterilerin Oranı
Kan kültürü şişelerinde kontaminasyon oranı %3'ün altında olmalıdır, ancak bazı kuruluşlar daha düşük bir oranın (%1-2) kabul edilebilir kalite göstergesi olarak kullanılmasını önermektedir. 1
Kan Kültürü Kontaminasyonu Nedir?
Kan kültürü kontaminasyonu, gerçek bir kan dolaşımı enfeksiyonunu göstermeyen, tek bir kan kültürü şişesinden cilt florasına ait bakterilerin izole edilmesidir. Standart bir tanım olmamakla birlikte, genellikle 24 saatlik bir süre içinde alınan birden fazla kan kültürü setinden yalnızca bir şişede (veya sette) aşağıdaki bakterilerden birinin izole edilmesi kontaminasyon olarak tanımlanabilir:
- Koagülaz negatif stafilokoklar
- Corynebacterium türleri (difteroidler)
- Bacillus türleri (B. anthracis dışında)
- Micrococcus türleri
- Bazı alfa hemolitik streptokoklar
- Cutibacterium acnes 1
Kontaminasyon Oranını Etkileyen Faktörler
Kan kültürü kontaminasyon oranları, uygulanan tekniğe bağlı olarak %1 ile %10'dan fazla arasında değişebilir 1. Kontaminasyon oranını etkileyen başlıca faktörler:
- Cilt hazırlama tekniği: Klorheksidin veya %2 iyot tentürü kullanımı önemlidir 1
- Venipunktür tekniği: Steril teknik uygulanması gereklidir
- Kan alımı yapan personelin deneyimi: Flebotomi ekibi kullanımı kontaminasyonu azaltabilir
- Kan alımı için kullanılan malzemeler: Diversiyon cihazları ilk birkaç mililitre kanı alarak kontaminasyonu azaltabilir
- Eğitim programları: Personelin düzenli eğitimi kontaminasyon oranlarını düşürür 1
Kontaminasyon Oranını Azaltma Stratejileri
Amerikan Mikrobiyoloji Derneği'nin 2024 yılında yayınladığı sistematik derleme ve meta-analize göre, kan kültürü kontaminasyon oranlarını azaltmak için beş müdahale etkili bulunmuştur:
- Cilt hazırlama için klorheksidin kullanımı
- Diversiyon cihazı kullanımı (ilk kan örneğini ayırmak için)
- Steril teknik uygulamaları
- Flebotomi ekibi kullanımı
- Eğitim/öğretim programları 1
Bu müdahalelerin hepsi kontaminasyon oranlarını yaklaşık %40-60 oranında azaltabilmektedir. Ancak önemli olan nokta, sadece cihaz veya teknik değişikliği değil, bunların uygulanma şeklidir. Kapsamlı bir kalite iyileştirme çabası içinde yoğun personel eğitimi ve iyileştirme ihtiyacının algılanması, kontaminasyon oranlarının azaltılmasıyla daha güçlü bir şekilde ilişkilidir 1.
Kan Kültürü Alımında Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
- Kan hacmi kritiktir: Yetişkinlerde venipunktür başına minimum 20 ml kan (şişe başına 10 ml) gereklidir 1
- Zamanlamadan çok hacim önemlidir: Kritik hastalarda kan kültürleri arasında zaman aralığı gerekmez 1
- Cilt dezenfeksiyonu: Klorheksidin veya %2 iyot tentürü kullanılmalıdır 1
- Antimikrobiyal tedavi öncesi alım: Kan kültürleri antimikrobiyal tedavi başlamadan önce alınmalıdır 1
- Kateterden alınan örneklere dikkat: Kateterden alınan kan kültürlerinde kontaminasyon riski daha yüksektir 1
- İğne değişimi: Kan kültürü şişelerine inokulasyon öncesinde iğne değişimi kontaminasyon oranlarını düşürebilir 1
Kalite Göstergeleri ve İzleme
Kan kültürü kontaminasyon oranları, laboratuvarların kalite göstergesi olarak kullanılmalıdır. ISO 15189 standartlarına göre, anahtar performans göstergeleri (KPI) ile izleme yapılması önerilmektedir:
- Kan kültürü kontaminasyon oranı
- Kan kültürü pozitiflik oranı
- Şişelerin yüklenme süresi
- Cihaz yanlış pozitif sinyal oranı 1
Sonuç
Kan kültürü kontaminasyon oranları, kaliteli bir mikrobiyoloji laboratuvarı için %3'ün altında olmalıdır. Bu oranı düşürmek için tek bir "sihirli çözüm" yoktur; bunun yerine, kanıta dayalı başarılı kalite iyileştirme ilkelerine bağlı kalarak hedeflenen iyileştirmeleri uygulamak gerekmektedir. Personel eğitimi, steril teknik uygulamaları ve uygun cilt hazırlama teknikleri, kontaminasyon oranlarını azaltmada en etkili stratejilerdir 1.