استفاده از محرکها در افراد دوقطبی مبتلا به ADHD و روشهای تشخیصی
استفاده از داروهای محرک در افراد مبتلا به اختلال دوقطبی و ADHD پس از تثبیت خلق با داروهای تثبیتکننده خلق، ایمن و موثر است. 1
ایمنی محرکها در افراد دوقطبی مبتلا به ADHD
الگوریتم درمانی
تثبیت خلق ابتدا ضروری است:
- درمان اختلال دوقطبی باید قبل از درمان ADHD انجام شود
- استفاده از تثبیتکنندههای خلق مانند والپروات، لیتیوم یا داروهای آنتیسایکوتیک آتیپیک
- اطمینان از کنترل کامل علائم خلقی قبل از شروع محرکها
شروع محرکها با احتیاط:
- شروع با دوز پایین و افزایش تدریجی
- پایش دقیق علائم خلقی در طول درمان
- ترجیحاً استفاده از دوزهای پایینتر محرکها 1
شواهد علمی
مطالعات کنترلشده تصادفی نشان دادهاند که محرکها در کودکان و نوجوانان مبتلا به اختلال دوقطبی و ADHD که خلق آنها با داروهای تثبیتکننده خلق پایدار شده، ایمن و موثر هستند. یک کارآزمایی کنترلشده تصادفی روی ۴۰ کودک و نوجوان مبتلا به اختلال دوقطبی و ADHD نشان داد که درمان با دوز پایین آمفتامینهای مخلوط پس از تثبیت خلق با والپروکس، ایمن و موثر بوده است. 1
مطالعات اخیر نشان میدهند که محرکها باعث تشدید اختلال دوقطبی در پسران مبتلا به هر دو اختلال ADHD و دوقطبی غیرسایکوتیک که روی تثبیتکنندههای خلق هستند، نمیشوند. 1
نکات مهم و هشدارها
- محرکها مانند لیسدکسامفتامین پتانسیل سوءمصرف و وابستگی دارند 2
- در بیماران با سابقه سوءمصرف مواد، باید احتیاط بیشتری شود [2، 3]
- ۴۰٪ از بیماران دوقطبی که محرک دریافت کردهاند، تجربه مانیا/هایپومانیا مرتبط با محرک را گزارش کردهاند 4
- مطالعه جدید دانمارکی نشان میدهد که شروع درمان با متیلفنیدیت با افزایش خطر مانیا در بیماران مبتلا به اختلال دوقطبی همراه نبوده است 5
دقیقترین روش تشخیص ADHD
فرآیند تشخیصی استاندارد
ارزیابی بالینی جامع:
- مصاحبه بالینی ساختاریافته بر اساس معیارهای DSM-5
- بررسی تاریخچه علائم از دوران کودکی
- تأیید وجود علائم در حداقل دو محیط مختلف (مانند خانه و محل کار/تحصیل)
استفاده از مقیاسهای استاندارد:
- مقیاس بزرگسالان ADHD کانرز (Conners Adult ADHD Rating Scale)
- مقیاس درجهبندی ADHD بزرگسالان براون (Brown Attention-Deficit Disorder Scale)
- مقیاس درجهبندی وندر یوتا (Wender Utah Rating Scale) برای ارزیابی علائم دوران کودکی 1
جمعآوری اطلاعات از منابع متعدد:
- گزارشهای والدین یا همسر
- سوابق تحصیلی
- ارزیابیهای شناختی و نوروسایکولوژیک 6
رد سایر اختلالات:
- اختلالات خلقی (افسردگی، دوقطبی)
- اختلالات اضطرابی
- اختلالات یادگیری
- نارکولپسی
- اختلالات شخصیت 1
نکات مهم در تشخیص
- پاسخ مثبت به محرکها تشخیصی برای ADHD نیست، زیرا این داروها رفتار و توجه را در افراد با سایر اختلالات و حتی افراد سالم نیز بهبود میبخشند 1
- تشخیص ADHD در افراد مبتلا به اختلال دوقطبی پیچیده است زیرا علائم مشترک زیادی دارند 7
- بزرگسالان مبتلا به ADHD اغلب بینش ضعیفی نسبت به شدت علائم خود دارند، بنابراین اطلاعات از منابع دیگر ضروری است 1
نتیجهگیری
برای افراد مبتلا به هر دو اختلال دوقطبی و ADHD، رویکرد سلسله مراتبی توصیه میشود که در آن تثبیت خلق مقدم بر درمان علائم ADHD است. پس از تثبیت خلق با داروهای مناسب، استفاده از محرکها با دوز پایین و تحت نظارت دقیق میتواند ایمن و موثر باشد. برای تشخیص دقیق ADHD، ترکیبی از مصاحبه بالینی ساختاریافته، مقیاسهای استاندارد، جمعآوری اطلاعات از منابع متعدد و رد سایر اختلالات ضروری است.