روشهای دقیق تشخیص ADHD
دقیقترین روش تشخیص ADHD استفاده از معیارهای DSM-5 همراه با جمعآوری اطلاعات از منابع متعدد (والدین، معلمان و متخصصان سلامت روان) و ارزیابی جامع بالینی است که شامل مصاحبه ساختاریافته، بررسی سابقه پزشکی، رشدی و خانوادگی، و مستندسازی علائم و اختلال عملکرد در بیش از یک محیط میباشد. 1
مراحل تشخیص دقیق ADHD
۱. ارزیابی بالینی جامع
- مصاحبه بالینی ساختاریافته بر اساس معیارهای DSM-5 1
- بررسی سابقه پزشکی، رشدی و خانوادگی 1
- مستندسازی علائم بیتوجهی، بیشفعالی یا تکانشگری 2
- تأیید وجود علائم قبل از ۱۲ سالگی (طبق DSM-5) 2
- تأیید تداوم علائم برای حداقل ۶ ماه 1
- بررسی اختلال عملکرد در بیش از یک محیط (اجتماعی، تحصیلی یا شغلی) 1
۲. جمعآوری اطلاعات از منابع متعدد
- استفاده از مقیاسهای استاندارد رتبهبندی مبتنی بر معیارهای DSM-5 1
- جمعآوری اطلاعات سیستماتیک از والدین 2
- جمعآوری اطلاعات از حداقل ۲ معلم (برای کودکان و نوجوانان) 2
- کسب اطلاعات از سایر منابع مانند مربیان، مشاوران مدرسه یا رهبران فعالیتهای اجتماعی 2
۳. ارزیابی اختلالات همراه
- غربالگری برای شرایط همراه عاطفی یا رفتاری (مانند اضطراب، افسردگی، اختلال نافرمانی مقابلهای، اختلالات سلوک، مصرف مواد) 2
- ارزیابی شرایط رشدی همراه (مانند اختلالات یادگیری و زبان، اختلالات طیف اوتیسم) 2
- بررسی شرایط فیزیکی همراه (مانند تیکها، آپنه خواب) 2
- در نوجوانان، ارزیابی خاص برای علائم و نشانههای مصرف مواد، اضطراب، افسردگی و ناتوانیهای یادگیری 2
۴. رد سایر علل احتمالی علائم
- معاینه و مشاهده برای رد سایر علل پزشکی علائم 1
- بررسی تجربیات تروما، اختلال استرس پس از سانحه و استرس سمی 2
- توجه به همپوشانی علائم ADHD با بسیاری از اختلالات دیگر 1
نکات مهم در تشخیص
تفاوتهای سنی در تشخیص
- در نوجوانان، رفتار بیشفعالی آشکار کمتر دیده میشود 2
- برای نوجوانان، باید تأیید شود که علائم قبل از ۱۲ سالگی وجود داشتهاند 2
- در نوجوانان، خطر اختلالات خلقی و اضطرابی و رفتارهای جنسی پرخطر افزایش مییابد 2
دامهای تشخیصی
- ابزارهای غربالگری مانند ASRS نباید به تنهایی برای تشخیص ADHD استفاده شوند 1
- تشخیص نادرست یا خودتشخیصی ADHD میتواند منجر به برچسبزنی نادرست، از دست دادن تشخیص سایر اختلالات و درمان نامناسب شود 1
- در نوجوانان، باید مصرف مواد (مانند ماریجوانا) که میتواند اثراتی شبیه به ADHD داشته باشد، در نظر گرفته شود 2
- نوجوانان ممکن است با تظاهر به علائم، به دنبال داروهای محرک برای بهبود عملکرد (تحصیلی، ورزشی و غیره) باشند 2
اهمیت تشخیص دقیق
- ADHD اختلالی ناهمگن است و تشخیص آن پیچیده است 1
- تشخیص و درمان دقیق ADHD میتواند منجر به بهبود قابل توجه علائم و افزایش کیفیت زندگی شود 1
- هیچ آزمایش تشخیصی قطعی برای ADHD وجود ندارد، بنابراین ارزیابی جامع ضروری است 3
تشخیص ADHD باید توسط متخصصان سلامت روان یا پزشکان آموزشدیده انجام شود و روشهای خودتشخیصی برای این اختلال توصیه نمیشود 1. ارزیابی جامع نه تنها به تشخیص دقیقتر کمک میکند، بلکه جهتگیریهایی را برای مشخص کردن مشکلات موجود و طرح درمانی چندوجهی مورد نیاز برای بهبود فعلی و نتیجه مثبت طولانیمدت فراهم میکند 3.