تشخیص اضطراب نقص توجه/بیشفعالی (ADHD)
برای تشخیص ADHD، باید معیارهای DSM-5 را بررسی کرد که شامل مستندسازی علائم و اختلال عملکرد در بیش از یک محیط اصلی (مانند اجتماعی، تحصیلی یا شغلی) میباشد. 1
معیارهای تشخیصی ADHD
علائم بیتوجهی:
- توجه ضعیف به جزئیات/اشتباهات ناشی از بیدقتی
- مشکل در حفظ توجه
- گوش دادن ضعیف
- عدم پیگیری وظایف
- سازماندهی ضعیف
- اجتناب از فعالیتهایی که نیاز به تلاش ذهنی مداوم دارند
- گم کردن اشیاء
- حواسپرتی آسان
- فراموشکاری 1
علائم بیشفعالی-تکانشگری:
- بیقراری مکرر (مثلاً ضربه زدن به میز)
- مشکل در نشستن برای مدت طولانی
- احساس بیقراری یا تحریک درونی
- اغلب پر سر و صدا و مخل
- همیشه در حال حرکت، دیگران به سختی میتوانند با او همراهی کنند
- اغلب زیاد صحبت میکند
- مکرراً حرف دیگران را قطع میکند
- بیصبری شدید
- اغلب در فعالیتهای دیگران مداخله میکند 1
انواع ADHD:
- نوع غالباً بیتوجه: 5 یا بیشتر علامت بیتوجهی برای حداقل 6 ماه، اما کمتر از 5 علامت بیشفعالی-تکانشگری
- نوع غالباً بیشفعال-تکانشگر: 5 یا بیشتر علامت بیشفعالی-تکانشگری برای حداقل 6 ماه، اما کمتر از 5 علامت بیتوجهی
- نوع ترکیبی: 5 یا بیشتر علامت بیتوجهی و 5 یا بیشتر علامت بیشفعالی-تکانشگری برای حداقل 6 ماه 1
روند تشخیص:
1. ارزیابی جامع:
- مصاحبه بالینی دقیق با بیمار
- جمعآوری اطلاعات از والدین، معلمان یا افراد مهم دیگر
- مستندسازی علائم هدف
- معاینه وضعیت روانی 1
2. بررسی اختلالات همراه:
- اختلالات عاطفی یا رفتاری (مانند اضطراب، افسردگی)
- اختلالات رشدی (مانند اختلالات یادگیری و زبان)
- شرایط جسمی (مانند تیکها، آپنه خواب) 1
3. ابزارهای تشخیصی:
- مقیاسهای خودگزارشی مانند مقیاس خودگزارشی بزرگسالان ADHD (ASRS)
- مقیاسهای درجهبندی معلم و والدین
- مقیاسهای سنجش اختلال عملکردی 2
نکات مهم در تشخیص:
- علائم باید قبل از 12 سالگی شروع شده باشند
- علائم باید در بیش از یک محیط (مثلاً خانه و مدرسه/محل کار) وجود داشته باشند
- علائم باید باعث اختلال قابل توجه بالینی در عملکرد اجتماعی، تحصیلی یا شغلی شوند
- علائم نباید با اختلال روانی دیگری بهتر توضیح داده شوند 1, 3
دامهای تشخیصی و نکات احتیاطی:
- ADHD اغلب با سایر اختلالات روانپزشکی همراه است (در 80% موارد)، که تشخیص را دشوارتر میکند 4
- علائم بیشفعالی در بزرگسالان ممکن است به صورت درونیتر تظاهر کند
- علائم بیتوجهی ممکن است با علائم اضطرابی یا راهبردهای جبرانی شبه وسواسی پنهان شوند 4
- تنظیم هیجانی ضعیف و مشکلات مرتبط با عملکرد اجرایی نیز معمولاً در بزرگسالان مشاهده میشود 4
خلاصه:
تشخیص ADHD نیازمند ارزیابی جامع علائم، تأثیر آنها بر عملکرد روزانه، و رد سایر علل احتمالی است. جمعآوری اطلاعات از منابع مختلف و در محیطهای متفاوت برای تشخیص دقیق ضروری است. با تشخیص و درمان مناسب، بهبود قابل توجهی در علائم و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به ADHD ایجاد میشود.