تلورانس به داروهای آمفتامینی در ADHD
تلورانس به داروهای آمفتامینی در درمان ADHD اجتنابناپذیر نیست، اما میتواند در برخی بیماران رخ دهد و نیازمند مدیریت دقیق است. 1
مکانیسم تلورانس در داروهای محرک
داروهای محرک مانند آمفتامینها با مهار بازجذب دوپامین و نوراپینفرین عمل میکنند و باعث افزایش کارایی قشر پرهفرونتال و بهبود عملکردهای اجرایی و توجهی میشوند 2. با این حال، استفاده مداوم از این داروها میتواند منجر به تغییرات فیزیولوژیک در نورونها و مناطق خاصی از مغز شود که زمینهساز ایجاد تلورانس است 3.
شیوع تلورانس
مطالعات نشان میدهند که:
- حدود 24.7% از بیماران در بازه زمانی روزها تا هفتهها به داروهای محرک تلورانس پیدا میکنند 3
- در مطالعهای دیگر، 2.7% از بیماران طی 10 سال به این داروها تلورانس نشان دادند 3
- مطالعات پیگیری طولانیمدت نشان میدهد که پاسخ به دارو ممکن است در درصد بالایی از بیماران با گذشت زمان کاهش یابد 3
عوامل مؤثر در ایجاد تلورانس
داروهای آمفتامینی پتانسیل ایجاد وابستگی فیزیکی دارند. وابستگی فیزیکی حالتی است که در نتیجه سازگاری فیزیولوژیک با مصرف مکرر دارو ایجاد میشود و با علائم ترک پس از قطع ناگهانی یا کاهش قابل توجه دوز دارو مشخص میشود 1.
راهکارهای مدیریت تلورانس
تنظیم دوز: استفاده از حداقل دوز مؤثر و افزایش تدریجی دوز برای پیشگیری از تلورانس توصیه میشود 4
تعطیلات دارویی: قطع موقت دارو میتواند برای ارزیابی نیاز مداوم به دارو و کاهش عوارض جانبی مفید باشد 4
تغییر نوع دارو: تغییر بین داروهای محرک مختلف میتواند در مدیریت تلورانس مؤثر باشد 3
استفاده از فرمولاسیونهای با رهایش طولانیمدت: این فرمولاسیونها با جذب آهستهتر دارو در مغز، امکان درمان مؤثر بدون ایجاد اثرات سرخوشی را فراهم میکنند که میتواند خطر سوءمصرف و تلورانس را کاهش دهد 5
استفاده از لیسدکسآمفتامین: این دارو که یک پیشدارو است، پتانسیل سوءمصرف و انحراف کمتری دارد و ممکن است خطر ایجاد تلورانس را کاهش دهد 5
درمانهای غیردارویی: درمانهای شناختی-رفتاری (CBT) و درمان رفتاری دیالکتیکی (DBT) میتوانند در مدیریت علائم ADHD و کاهش تلورانس و وابستگی مؤثر باشند 4
نکات مهم در تجویز آمفتامینها
دوز روزانه حداکثر برای آمفتامینهای مختلف:
- متامفتامین (نمکهای مخلوط آمفتامین): 50 میلیگرم در روز
- دکستروآمفتامین با رهایش فوری: 50 میلیگرم روزانه
- لیسدکسآمفتامین: 70 میلیگرم در روز 4
پایش منظم علائم حیاتی، وزن و اشتها ضروری است، با اندازهگیری فشار خون و نبض در هر افزایش دوز، و پیگیری 1-2 هفته پس از شروع دارو 4
افزایش دوز باید زمانی انجام شود که پاسخ بالینی به دوز فعلی ناکافی است و علائم ADHD همچنان وجود دارد، با حداقل یک هفته فاصله بین افزایشهای دوز 4
نتیجهگیری
اگرچه تلورانس به داروهای آمفتامینی در درمان ADHD اجتنابناپذیر نیست، اما یک چالش بالینی واقعی است که نیازمند شناسایی و مدیریت مناسب میباشد. با استراتژیهای مناسب مانند تنظیم دوز، تعطیلات دارویی، استفاده از فرمولاسیونهای با رهایش طولانیمدت و ترکیب با درمانهای غیردارویی، میتوان اثربخشی درمان را حفظ کرد و خطر تلورانس را به حداقل رساند.