تاثیر داروی امفتامین روی بیماران ADHD با هوش بالا
آمفتامینها در بیماران ADHD با هوش بالا بسیار موثر هستند و باعث بهبود قابل توجه علائم اصلی ADHD، کیفیت زندگی و کاهش اختلالات عملکردی میشوند، بدون اینکه تفاوت خاصی در اثربخشی نسبت به بیماران با هوش متوسط داشته باشند. 1
مکانیسم اثر آمفتامین در ADHD با هوش بالا
آمفتامینها با افزایش سطح نوراپینفرین و دوپامین در سیناپسهای قشر پیشپیشانی مغز عمل میکنند. این منطقه از مغز مسئول تنظیم رفتار و توجه با استفاده از دانش بازنمایی است 2:
- دوزهای پایین آمفتامین باعث بهبود تمرکز و عملکرد اجرایی در هر دو گروه افراد عادی و مبتلا به ADHD میشود
- در بیماران با هوش بالا، این داروها به طور خاص کمک میکنند تا از تواناییهای شناختی خود به طور موثرتری استفاده کنند
- آمفتامینها با تحریک گیرندههای آلفا-۲A-آدرنرژیک و D1 باعث بهبود تنظیم رفتار و توجه توسط قشر پیشپیشانی میشوند
اثربخشی آمفتامین در بیماران ADHD با هوش بالا
مطالعات نشان دادهاند که آمفتامینها:
- باعث کاهش قابل توجه شدت علائم ADHD میشوند (اندازه اثر بزرگ) 1
- نه تنها علائم اصلی ADHD را کاهش میدهند، بلکه کیفیت زندگی کلی را بهبود میبخشند و اختلال عملکردی را کاهش میدهند 1
- خطر پذیرش اورژانسی در بیمارستان برای آسیب، رویدادهای خودکشی، سوء مصرف مواد، جرم و جنایت و آسیبهای غیرعمدی را کاهش میدهند 1
- در مطالعهای که روی کودکان چینی انجام شد، درمان با متیلفنیدیت (که مکانیسم مشابهی با آمفتامین دارد) باعث بهبود نمرات IQ عملکردی و کلی شد 3
انواع آمفتامینها و دوزبندی برای بیماران با هوش بالا
سه نوع اصلی آمفتامین برای درمان ADHD استفاده میشوند 4:
- دکسآمفتامین (۱۰.۲ تا ۲۱.۸ میلیگرم در روز)
- لیسدکسآمفتامین (۳۰ تا ۷۰ میلیگرم در روز)
- نمکهای مخلوط آمفتامین (۱۲.۵ تا ۸۰ میلیگرم در روز)
برای بیماران با هوش بالا، الگوریتم درمانی زیر توصیه میشود:
- شروع با دوز پایین و افزایش تدریجی بر اساس پاسخ و تحملپذیری 5
- پایش منظم علائم حیاتی، پارامترهای رشد و عوارض جانبی احتمالی 5
- اندازهگیری فشار خون و نبض در هر افزایش دوز و پیگیری ۱-۲ هفته پس از شروع دارو 5
عوارض جانبی و نکات احتیاطی
عوارض جانبی شایع آمفتامینها شامل [1، 5]:
- کاهش اشتها
- اختلالات خواب
- تحریکپذیری
- سردرد
- افزایش فشار خون و ضربان قلب
نکات احتیاطی مهم:
- آمفتامینها با کاهش قابل توجه آماری در افزایش قد و وزن همراه هستند 1
- این اثرات معمولاً جزئی هستند، اما میتوانند در برخی زیرگروهها از نظر بالینی قابل توجه باشند 1
- هنوز مشخص نیست که آیا اثرات بر قد را باید برگشتپذیر در نظر گرفت یا خیر 1
موارد منع مصرف
آمفتامینها نباید در موارد زیر استفاده شوند [1، 5]:
- تشخیص اسکیزوفرنی، سایکوز یا اپیزودهای مانیک با سایکوز
- گلوکوم
- اختلال کبدی موجود یا نتایج غیرطبیعی آزمایش عملکرد کبد
- وابستگی به دارو (به ویژه سوء مصرف اخیر محرکها)
- آرتریواسکلروز پیشرفته
- بیماری قلبی عروقی علامتدار
- فشار خون بالای متوسط تا شدید
- پرکاری تیروئید
نکات کلیدی برای بیماران ADHD با هوش بالا
- بیماران ADHD با هوش بالا ممکن است به دلیل تواناییهای شناختی بالاتر، علائم خود را بهتر جبران کنند، اما همچنان از درمان با آمفتامین سود میبرند
- پاسخ به درمان باید به طور منظم ارزیابی شود، از جمله فواصل بدون دارو، برای تعیین نیاز مداوم به درمان با آمفتامین 1
- بیماران با هوش بالا ممکن است به دلیل آگاهی بیشتر از عوارض جانبی، نگرانی بیشتری در مورد آنها داشته باشند، بنابراین آموزش دقیق بیمار ضروری است
نتیجهگیری
آمفتامینها درمان موثری برای بیماران ADHD با هوش بالا هستند و میتوانند به آنها کمک کنند تا از پتانسیل شناختی خود به طور کامل استفاده کنند. با این حال، مانند همه بیماران ADHD، پایش دقیق عوارض جانبی و تنظیم دوز برای دستیابی به بهترین نتیجه ضروری است.