مقایسه لایسدکسامفتامین و ادرال در درمان ADHD
هر دو داروی لایسدکسامفتامین و ادرال (ترکیب آمفتامین و دکستروآمفتامین) جزو درمانهای خط اول ADHD محسوب میشوند، اما لایسدکسامفتامین به دلیل طول اثر طولانیتر و پتانسیل سوءمصرف کمتر مزایای قابل توجهی دارد. 1, 2
تفاوتهای اصلی بین دو دارو
ساختار و فرمولاسیون
- لایسدکسامفتامین (Vyvanse): یک پیشداروی دکستروآمفتامین است که به آمینواسید لیزین متصل شده و پس از مصرف خوراکی، در دستگاه گوارش به آهستگی به ماده فعال دکستروآمفتامین تبدیل میشود 3, 4
- ادرال (Adderall): ترکیبی از نمکهای آمفتامین و دکستروآمفتامین است که به صورت فرمولاسیونهای کوتاهاثر و طولانیاثر موجود است 5
مدت اثر
- لایسدکسامفتامین: طول اثر حدود ۱۲ ساعت با شروع اثر تدریجیتر 2, 3
- ادرال: بسته به فرمولاسیون، نوع کوتاهاثر ۳-۴ ساعت و نوع طولانیاثر تا ۸ ساعت دوام دارد 1
فارماکوکینتیک
- لایسدکسامفتامین: تأخیر در شروع اثر حدود ۰.۶ ساعت و رسیدن به حداکثر غلظت پلاسمایی حدود ۱.۱ ساعت دیرتر نسبت به دکستروآمفتامین 6
- ادرال: شروع اثر سریعتر و رسیدن به حداکثر غلظت پلاسمایی زودتر 6
پتانسیل سوءمصرف
- لایسدکسامفتامین: پتانسیل سوءمصرف کمتر به دلیل ساختار پیشدارویی که مانع از آزادسازی سریع ماده فعال در صورت استفاده از راههای غیرخوراکی (مانند استنشاق یا تزریق) میشود 5, 4
- ادرال: پتانسیل سوءمصرف بیشتر به خصوص در فرمهای کوتاهاثر 1
دوز و نحوه مصرف
- لایسدکسامفتامین: دوز روزانه تا حداکثر ۷۰ میلیگرم، یک بار در روز 1
- ادرال: دوز روزانه تا حداکثر ۵۰ میلیگرم، که معمولاً در چند نوبت (برای فرم کوتاهاثر) یا یک بار (برای فرم طولانیاثر) مصرف میشود 1
اثربخشی
هر دو دارو اثربخشی مشابهی در کاهش علائم ADHD دارند:
- بهبود قابل توجه در مقیاسهای ارزیابی ADHD
- بهبود عملکرد اجرایی
- کاهش بیتوجهی، بیشفعالی و تکانشگری 1, 3
عوارض جانبی
هر دو دارو عوارض جانبی مشابهی دارند که شامل:
- کاهش اشتها
- اختلالات خواب
- تحریکپذیری
- سردرد
- افزایش فشار خون و ضربان قلب 1
نکات مهم در انتخاب دارو
- طول مدت پوشش علائم: اگر نیاز به پوشش طولانیمدت علائم وجود دارد (مثلاً تا دیروقت)، لایسدکسامفتامین ارجح است 3
- نگرانی درباره سوءمصرف: در افرادی که خطر سوءمصرف دارو در آنها بالاست، لایسدکسامفتامین گزینه مناسبتری است 5, 4
- نیاز به انعطافپذیری در دوز: ادرال کوتاهاثر امکان تنظیم دقیقتر دوز در طول روز را فراهم میکند
نکات احتیاطی
- هر دو دارو در بیماران با بیماریهای قلبی-عروقی پیشرفته، فشار خون بالا، پرکاری تیروئید، گلوکوم، حالات آژیتاسیون، و سابقه سوءمصرف مواد منع مصرف دارند 1
- در بیماران مبتلا به اختلال دوقطبی، درمان با این داروها فقط پس از تثبیت علائم خلقی با تثبیتکنندههای خلق باید شروع شود 1
جمعبندی
انتخاب بین لایسدکسامفتامین و ادرال باید بر اساس نیازهای خاص بیمار انجام شود:
- لایسدکسامفتامین برای افرادی که نیاز به پوشش طولانیمدت علائم دارند یا در معرض خطر سوءمصرف هستند، مناسبتر است
- ادرال ممکن است برای افرادی که به انعطافپذیری بیشتر در دوزبندی نیاز دارند، مناسبتر باشد
هر دو دارو به عنوان خط اول درمان دارویی ADHD در راهنماهای بالینی غربی توصیه شدهاند، اما در برخی کشورهای آسیایی، درمانهای غیردارویی ممکن است به عنوان خط اول درمان در نظر گرفته شوند 7.