Nguyên nhân sỏi đường mật tái phát liên quan đến bệnh máu
Bệnh tan máu là nguyên nhân chính gây sỏi đường mật tái phát, đòi hỏi phải điều trị bằng ERCP kết hợp với cắt cơ vòng mật và lấy sỏi, đặc biệt ở những bệnh nhân đã cắt túi mật trước đó. 1
Cơ chế bệnh sinh
- Bệnh lý tan máu (như thiếu máu tan máu) làm tăng nồng độ bilirubin không liên hợp trong máu
- Bilirubin không liên hợp được chuyển hóa ở gan và bài tiết vào mật
- Khi nồng độ bilirubin trong mật cao sẽ tạo điều kiện hình thành sỏi sắc tố đen
- Sỏi có thể hình thành trong túi mật và di chuyển xuống ống mật chủ hoặc hình thành trực tiếp trong đường mật
Chẩn đoán
Theo Hiệp hội Tiêu hóa Anh quốc (BSG), cần thực hiện các bước sau để chẩn đoán sỏi đường mật 2:
- Siêu âm bụng và xét nghiệm chức năng gan là các xét nghiệm ban đầu cần thực hiện
- Kết quả bình thường không loại trừ chẩn đoán nếu nghi ngờ lâm sàng cao
- Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác có thể được chỉ định:
- Chụp cộng hưởng từ đường mật tụy (MRCP)
- Siêu âm nội soi (EUS)
- Chụp đường mật trong mổ (IOC) hoặc siêu âm trong mổ (LUS)
Điều trị
1. Điều trị nội soi
ERCP với cắt cơ vòng mật và lấy sỏi là phương pháp điều trị chính cho sỏi đường mật tái phát 3:
- Đặc biệt hiệu quả ở bệnh nhân đã cắt túi mật trước đó
- Cần thực hiện công thức máu và chỉ số đông máu trước thủ thuật 2
- Nếu sỏi lớn, có thể kết hợp nong bóng đường mật (EPBD) sau cắt cơ vòng mật 2, 3
- Khi các phương pháp nội soi thông thường thất bại, nên cân nhắc sử dụng soi đường mật kết hợp tán sỏi bằng thủy điện (EHL) hoặc laser (LL) 2, 3
2. Điều trị ngoại khoa
Khi sỏi đường mật tái phát nhiều lần và không kiểm soát được bằng ERCP lặp lại 4:
- Nối mật-hỗng tràng (choledochojejunostomy - CJS) được ưu tiên hơn nối mật-tá tràng (choledochoduodenostomy - CDS)
- CJS có tỷ lệ tái phát sỏi thấp hơn đáng kể (14,3% so với 66,7%)
3. Phòng ngừa tái phát
- Ở bệnh nhân bị viêm tụy do sỏi mật, cần cắt túi mật sớm trong vòng 2 tuần sau khi hết viêm tụy để ngăn ngừa tái phát 2
- Điều trị bệnh lý tan máu nền là rất quan trọng để ngăn ngừa sỏi tái phát
- Tránh sử dụng kẹp kim loại trong phẫu thuật đường mật vì chúng có thể di chuyển và trở thành nhân tạo sỏi 5
Lưu ý đặc biệt
- Bệnh nhân có tiền sử sỏi đường mật tái phát cần được theo dõi định kỳ
- Cần cân nhắc nguy cơ viêm tụy sau ERCP (PEP) cao hơn ở bệnh nhân không có triệu chứng 6
- Sử dụng thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) đường trực tràng trước ERCP để giảm nguy cơ viêm tụy sau thủ thuật 3
- Ở bệnh nhân có nguy cơ cao viêm tụy sau ERCP, nên cân nhắc đặt stent tụy 3
Việc điều trị sỏi đường mật tái phát liên quan đến bệnh máu đòi hỏi phối hợp giữa bác sĩ tiêu hóa, ngoại khoa và huyết học để đạt hiệu quả tối ưu trong điều trị và phòng ngừa tái phát.