How do you interpret abnormal blood test results?

Interpretacja wyników badań krwi

W przypadku nieprawidłowych wyników badań krwi nie zaleca się jedynie powtarzania tych samych badań, lecz należy dążyć do ustalenia przyczyny nieprawidłowości poprzez szczegółową diagnostykę etiologiczną, chyba że istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że nieprawidłowość jest przejściowa. 1

Ogólne zasady interpretacji wyników badań laboratoryjnych

• Stopień nieprawidłowości wyników badań nie zawsze odzwierciedla istotność kliniczną - znaczenie ma konkretny parametr, który jest nieprawidłowy oraz kontekst kliniczny 1, 2
• Wartości referencyjne są definiowane jako średnia ± 2 odchylenia standardowe w populacji osób uznawanych za zdrowe, co oznacza, że 5% zdrowych osób może mieć wyniki poza zakresem referencyjnym 2
• Prawidłowy wynik nie wyklucza całkowicie obecności choroby, a obecne górne granice normy dla wielu parametrów mogą być zbyt wysokie z powodu włączenia do populacji referencyjnej osób z nierozpoznanymi schorzeniami 2

Algorytm postępowania przy nieprawidłowych wynikach badań krwi

1. Ocena kliniczna i wywiad

Przy nieprawidłowych wynikach badań należy przeprowadzić:

• Dokładny wywiad uwzględniający:
  • Wiek i pochodzenie etniczne/kraj urodzenia (ryzyko wirusowego zapalenia wątroby B lub C)
  • Objawy (żółtaczka, ból brzucha, utrata masy ciała, świąd)
  • Choroby współistniejące
  • Leki (przepisywane, dostępne bez recepty, ziołowe, narkotyki)
  • Historia podróży i narażenia zawodowego
  • Spożycie alkoholu (obecne i przeszłe)
  • Cechy zespołu metabolicznego
  • Wywiad rodzinny 1
• Badanie przedmiotowe ze szczególnym uwzględnieniem:
  • Wskaźnika masy ciała
  • Badania jamy brzusznej (powiększenie wątroby i śledziony, wodobrzusze, inne objawy przewlekłej choroby wątroby) 1

2. Interpretacja specyficznych nieprawidłowości

Nieprawidłowe wyniki badań wątrobowych:

• Przy niewielkich podwyższeniach enzymów wątrobowych (<5× normy) zaleca się nieinwazyjne badania serologiczne 2
• Znaczne podwyższenia ALT (>1000 U/L) wymagają rozważenia wirusowego zapalenia wątroby A, E oraz cytomegalowirusa 1
• Przy podwyższonych enzymach cholestatycznych i wywiadzie chorób autoimmunologicznych lub zapalnych jelit należy rozważyć pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC) 1

Zaburzenia krzepnięcia:

• Ocena nasilenia objawów krwotocznych powinna być przeprowadzona za pomocą wystandaryzowanego narzędzia oceny krwawienia (BAT - Bleeding Assessment Tool) 1, 3
• Badania pierwszej linii powinny obejmować czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT), czas protrombinowy (PT), czynnik von Willebranda (VWF) oraz czynniki VIII, IX i XI 1
• Badania drugiej linii mogą obejmować testy funkcji płytek krwi, analizę genomową i inne badania czynników krzepnięcia 1

3. Zalecane badania diagnostyczne

Panel podstawowy (pierwszej linii):

• Morfologia krwi
• Badania biochemiczne wątroby (ALT, AST, ALP, GGT, bilirubina)
• Badania krzepnięcia (APTT, PT)
• USG jamy brzusznej
• Antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg)
• Przeciwciała przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu C (anty-HCV)
• Przeciwciała przeciwmitochondrialne
• Przeciwciała przeciw mięśniom gładkim
• Przeciwciała przeciwjądrowe
• Immunoglobuliny w surowicy
• Ferrytyna i wysycenie transferyny 1

Panel rozszerzony (drugiej linii):

• Testy funkcji płytek krwi
• Inne czynniki krzepnięcia (FII, FV, FVII, FX, FXIII)
• Cytometria przepływowa płytek krwi
• Badania genetyczne
• Badania fibrynolizy
• Test generacji trombiny (TGA)
• Tromboelastografia 1

Szczególne sytuacje kliniczne

Interpretacja podwyższonego D-dimeru:

• 0,5-1,0 μmol/L: stan zapalny, ciąża lub okres pooperacyjny
• 1,0-5,0 μmol/L: zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego

• 5,0 μmol/L: rozległa zakrzepica, zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego lub ciężki stan zapalny 2

Postępowanie z pacjentem pediatrycznym:

• U dzieci należy rozważyć szerszą diagnostykę różnicową, gdyż najczęstsze przyczyny dysfunkcji wątroby u dorosłych są rzadsze u dzieci 1
• Panel badań powinien dodatkowo obejmować przeciwciała przeciw mikrosomom wątrobowo-nerkowym i przeciwciała celiakii 1
• Należy oznaczyć poziom alfa-1-antytrypsyny i ceruloplazminy (u dzieci >3 lat) 1

Pułapki i błędy w interpretacji wyników badań

• Powtarzanie tych samych badań bez poszukiwania przyczyny nieprawidłowości - 84% nieprawidłowych wyników pozostaje nieprawidłowych po miesiącu, a 75% po 2 latach 1
• Założenie, że stopień nieprawidłowości odzwierciedla istotność kliniczną - nawet niewielkie odchylenia mogą wskazywać na poważne choroby (np. przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C) 1
• Ignorowanie nieprawidłowości w zakresie wartości referencyjnych - obecne górne granice normy dla wielu enzymów mogą być zbyt wysokie 1, 2
• Fałszywie ujemne wyniki mogą wynikać z nieprawidłowego pobrania próbki, czasu wykonania badania względem stosowania substancji, zbyt wysokiego progu odcięcia lub nieuwzględnienia substancji w standardowym panelu badań 2
• Fałszywie dodatnie wyniki mogą być spowodowane reakcjami krzyżowymi z niezwiązanymi substancjami, lekami na receptę lub niektórymi pokarmami 2

Komunikacja z pacjentem

Badania pokazują, że 90% pacjentów rozumie powody wykonywania badań krwi, ale tylko 19% potrafi je nazwać. Lekarz powinien wyjaśnić pacjentowi cel badań i zaoferować kopię wyników (obecnie robi to tylko 35% lekarzy) 4.