Kontakt Dermatit Tedavisi
Kontakt dermatit tedavisinin temel taşı, alerjen ve irritanlardan kaçınmaktır. Semptomları yönetmek için topikal kortikosteroidler ve nemlendiriciler birincil tedavi seçenekleridir. 1
Tanı ve Değerlendirme
Kontakt dermatitin doğru tedavisi için öncelikle iyi bir değerlendirme gereklidir:
- Deri lezyonlarının başlangıç yeri ve yayılım şekli
- Belirli ürünlerle (kozmetikler, kişisel bakım ürünleri, topikal ilaçlar) ilişkisi
- İş veya belirli aktivitelerle ilişkisi
- Hafta sonları veya tatillerde semptomların iyileşip işe dönüşte tekrarlaması
- Güneş ışığına maruz kaldıktan sonra kötüleşme durumu 1
Tedavi Algoritması
1. Kaçınma ve Koruma Stratejileri
- Alerjen/irritan tespiti ve kaçınma: Kontakt dermatitin tedavisinin temel taşıdır 1, 2
- Koruyucu ekipman kullanımı: El dermatitinde uygun eldiven kullanımı (alerjen tipine göre)
- Lateks eldivenler: Metil metakrilat için 1 dakikada geçirgen
- Nitril eldivenler: 5 dakika koruma
- Bütil eldivenler: 15 dakika koruma
- Üç katmanlı PVP eldivenler: 20 dakika koruma 1
- Ev ortamında koruma: Pamuk astarlı kauçuk veya polivinil klorür eldivenler önerilir 1
2. Topikal Tedaviler
- Topikal kortikosteroidler: Lokalize akut alerjik kontakt dermatit lezyonları için orta-yüksek potensli steroidler
- Nemlendiriciler: Lipid açısından zengin nemlendiriciler hem önleyici hem tedavi edici etki gösterir 4
- Sabun ve deterjanların değiştirilmesi: Sabun ve deterjanlar yerine nemlendiricilerin kullanılması faydalıdır 1
3. Sistemik Tedaviler
- Sistemik steroidler: Derinin %20'sinden fazlasını etkileyen yaygın alerjik kontakt dermatit için
- Oral prednizon, 2-3 hafta boyunca azaltılarak kesilmelidir
- 12-24 saat içinde rahatlama sağlar 2
- İkinci basamak tedaviler: Dirençli vakalarda
- Fototerapi
- Metotreksat
- Mikofenolat mofetil
- PUVA, siklosporin ve alitretinoin (özellikle kronik el dermatitinde)
- Azatioprin (kronik aktinit dermatitte) 1
Özel Durumlar
İş İlişkili Kontakt Dermatit
- İş yerinde güvenlik prosedürlerinin değerlendirilmesi
- Uygun kişisel koruyucu ekipman kullanımı
- Gerekirse çalışma alanının değiştirilmesi
- Şiddetli kontakt dermatit erken eğitim döneminde teşhis edilirse meslek değişikliği düşünülebilir 1
Eğitim Programları
- Eğitim programları, kronik mesleki kontakt dermatit için ikincil önleme ve sonuçlarda yardımcı olabilir
- Mesleki ortamlarda kapsamlı müdahale eğitim programları, el dermatitinde iyileşmeler göstermiştir 1
Prognoz
- Mesleki kontakt dermatit teşhisi konulan hastaların sadece %25'i 10 yıllık bir süre içinde tamamen iyileşir
- %50'sinde aralıklı semptomlar devam eder
- %25'inde kalıcı semptomlar görülür
- Mesleğini değiştirenlerin %40'ında genel prognozda iyileşme görülmez 1
Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
- Topikal kortikosteroidlerin aşırı kullanımı cilt atrofisi, telanjiektazi ve HPA ekseni baskılanmasına yol açabilir
- Yetersiz alerjen tanımlaması tedavi başarısızlığına neden olabilir
- Sistemik steroidlerin erken kesilmesi, özellikle şiddetli vakalarda rebound dermatite yol açabilir
- Bariyer kremleri tek başına, uygun kaçınma ve koruma önlemleri olmadan yeterli değildir 5
- Patch testi, alerjik kontakt dermatit düşünülen bir hastada altın standart incelemedir 1
Kontakt dermatit tedavisinde başarı, doğru tanı, alerjen/irritanlardan kaçınma ve uygun topikal/sistemik tedavilerin kombinasyonu ile sağlanabilir.