پروپرانولول چیست و چگونه استفاده میشود؟
پروپرانولول یک داروی مسدود کننده غیر انتخابی گیرندههای بتا-آدرنرژیک است که به طور گسترده برای درمان هیمانژیومهای نوزادی (IH) به عنوان خط اول درمان استفاده میشود. 1
مکانیسم عمل
پروپرانولول از طریق چندین مکانیسم عمل میکند:
- انسداد گیرندههای بتا-۱ و بتا-۲ آدرنرژیک 2
- ایجاد انقباض عروقی
- مهار آنژیوژنز از طریق سرکوب VEGF-A و کاهش تنظیم MMPs و اینترلوکین ۶ 3
- تنظیم سیستم رنین-آنژیوتنسین
- مهار تولید نیتریک اکسید 1
موارد استفاده اصلی
پروپرانولول برای موارد زیر استفاده میشود:
- هیمانژیومهای نوزادی که نیاز به درمان سیستمیک دارند 1
- هیمانژیومهایی که باعث اختلال بینایی میشوند
- هیمانژیومهای راه هوایی با احتمال انسداد
- هیمانژیومهای بینی با انسداد واقعی یا بالقوه
- هیمانژیومهای لب که باعث اختلال عملکرد یا بدشکلی میشوند
- هیمانژیومهای زخمی که درمان موضعی برای آنها مناسب نیست 1
دوزاژ و مدیریت درمان
- دوز شروع: ۱ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز، تقسیم شده در سه دوز 1
- دوز نگهدارنده: ۲ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز، تقسیم شده در سه دوز 1
- حداکثر دوز برای بیماران بدون پاسخ: ۳ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز 1
- مدت درمان: در بسیاری از موارد، درمان میتواند در سن ۱ سالگی متوقف شود و اکثر بیماران بعد از ۱۷ ماهگی نیازی به ادامه درمان ندارند 1
ارزیابیهای قبل از درمان
قبل از شروع درمان با پروپرانولول، باید:
- معاینه قلبی-عروقی و تنفسی توسط پزشک متخصص انجام شود
- در موارد خاص، اکوکاردیوگرام (ECHO) و الکتروکاردیوگرام (ECG) انجام شود
- در بیماران مشکوک به سندرم PHACES، تصویربرداری MRI/MRA از سر و گردن قبل از شروع دوز کامل پروپرانولول انجام شود 1
موارد منع مصرف
موارد منع مصرف مطلق:
- سابقه حملات هیپوگلیسمی
- بلوک قلبی درجه دوم و سوم
- حساسیت به پروپرانولول 1
موارد منع مصرف نسبی:
- خس خس سینه مکرر
- فشار خون خارج از محدوده طبیعی برای سن
- ضربان قلب خارج از محدوده طبیعی برای سن 1
عوارض جانبی
عوارض جانبی شایع پروپرانولول شامل:
- برادیکاردی (ضربان قلب کمتر از ۵۰ ضربه در دقیقه)
- هیپوتانسیون (فشار خون سیستولیک کمتر از ۹۰ میلیمتر جیوه)
- اندامهای سرد
- اختلالات خواب
- هیپوگلیسمی 1
نکات مهم در مدیریت درمان
- پیگیری منظم بیماران با دوز درمانی پایدار، بدون عوارض، باید در فواصل ۲-۳ ماه انجام شود
- دوز دارو میتواند در ویزیتهای کلینیک، توسط پزشک عمومی یا توسط والدین با دستورالعملهای کتبی تنظیم شود
- در پایان درمان، میتوان پروپرانولول را به طور ناگهانی قطع کرد (به جای کاهش تدریجی دوز) 1
موارد خاص
- در نوزادان نارس، کم وزن یا با اختلالات همراه، رژیم دوز باید محتاطانهتر باشد
- در بیماران مشکوک به سندرم PHACES، دوز شروع قبل از MRI/MRA مغز باید ۰.۵ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز باشد 1
پروپرانولول در درمان هیمانژیومهای نوزادی بسیار موثر است، با میزان موفقیت حدود ۶۰٪ در حل کامل یا تقریباً کامل ضایعات، و باید به عنوان خط اول درمان در موارد نیازمند درمان سیستمیک در نظر گرفته شود 1.