استفاده از پروپرانولول برای اضطراب موقعیتی
پروپرانولول برای اضطراب موقعیتی با علائم جسمی مانند لرزش و تپش قلب مؤثر است، اما برای اضطراب عمومی یا اختلالات اضطرابی به عنوان درمان اصلی توصیه نمیشود. 1
مکانیسم اثر
پروپرانولول با مسدود کردن گیرندههای بتا-آدرنرژیک محیطی عمل میکند و از تظاهرات فیزیکی اضطراب مانند:
- لرزش
- تپش قلب
- تعریق
- برافروختگی
جلوگیری میکند، بدون اینکه بر عملکرد شناختی تأثیر بگذارد یا باعث خوابآلودگی شود. 1
موارد استفاده مؤثر
پروپرانولول در موارد زیر مؤثر است:
- اضطراب عملکردی (مانند ترس از سخنرانی عمومی)
- اضطراب موقعیتی با علائم جسمی واضح
- به عنوان درمان کمکی برای شکایات جسمی باقیمانده (مانند تپش قلب) در کنار درمانهای اصلی 2, 3
دوز و زمانبندی
- برای اضطراب عملکردی: ۱۰-۴۰ میلیگرم، ۱-۲ ساعت قبل از موقعیت اضطرابزا، با اثر ۴-۶ ساعت 1
- برای اضطراب با علائم جسمی: ۲۰-۴۰ میلیگرم، ۱-۳ بار در روز 1
- زنان ممکن است به دوز کمتری نیاز داشته باشند (۵۰-۱۰۰٪ کمتر) به دلیل فراهمی زیستی بالاتر 1
محدودیتها و موارد منع مصرف
پروپرانولول در موارد زیر منع مصرف دارد:
- آسم یا COPD
- بلوک قلبی بیشتر از درجه اول
- شوک کاردیوژنیک
- نارسایی قلبی 1
عوارض جانبی شایع شامل:
- برادیکاردی و هیپوتانسیون (معمولاً خفیف)
- اختلالات خواب (در ۲-۱۸.۵٪ بیماران)
- اثرات تنفسی (تنفس سخت، خس خس)
- تغییر رنگ و سردی دستها و پاها 1
نکات مهم
- پروپرانولول برای اختلال اضطراب فراگیر یا اختلال پانیک به عنوان درمان اصلی توصیه نمیشود 1, 2, 4
- مطالعات نشان میدهند که پروپرانولول در بیماران با علائم جسمی اضطراب مؤثرتر از دارونما است، اما در بیماران با اضطراب روانی تأثیر چندانی ندارد 5
- ممکن است در برخی بیماران مستعد، افسردگی ایجاد کند و باید با احتیاط در بیماران با سابقه افسردگی استفاده شود 2
- برای اختلالات اضطرابی مزمن، SSRIها و SNRIها همچنان درمانهای خط اول هستند 6, 1
نتیجهگیری
پروپرانولول گزینه مناسبی برای کنترل علائم جسمی اضطراب موقعیتی است، اما برای درمان اختلالات اضطرابی مزمن یا اضطراب با علائم عمدتاً روانی مناسب نیست. این دارو باید به عنوان یک درمان هدفمند برای موقعیتهای خاص با علائم جسمی اضطراب در نظر گرفته شود.