Relatie tussen hartslag en bloeddruk
Ja, de hartslag hoort normaal gesproken te stijgen bij een stijgende bloeddruk als onderdeel van het baroreflexmechanisme om de bloeddruk te reguleren.
Fysiologische basis
Bij een stijging van de bloeddruk detecteren baroreceptoren (drukgevoelige receptoren) in de aorta en carotis sinus deze verandering. Dit leidt tot:
- Activatie van het parasympathische zenuwstelsel
- Remming van het sympathische zenuwstelsel
- Verlaging van de hartslag als compensatiemechanisme
Deze baroreflexreactie is een belangrijk onderdeel van de normale cardiovasculaire homeostase 1.
Normale baroreflexrespons
Tijdens een normale baroreflexrespons, zoals gezien bij de Valsalva-manoeuvre, zien we de volgende fasen:
- Fase I: Initiële lichte bloeddrukstijging door tijdelijk verhoogde linker ventrikel vulling
- Fase II: Bloeddrukdaling door verminderde veneuze terugvloed, wat leidt tot:
- Compensatoire hartslagstijging via baroreceptorreflex
- Toename van systemische vasculaire weerstand
- Fase III: Korte bloeddrukdaling bij loslaten van de ademhaling
- Fase IV: Bloeddruk "overshoot" terwijl hartslag normaliseert 1
Pathologische reacties
Bij autonome disfunctie zien we een abnormale reactie, gekenmerkt door:
- Afwezigheid van hartslagstijging tijdens fase II
- Vertraagd bloeddrukherstel tijdens fase IV 1
Dit wijst op een gestoorde cardiovasculaire autonome innervatie.
Klinische implicaties
Hartslag als risicofactor
Meerdere studies tonen aan dat een verhoogde rusthartslag geassocieerd is met:
- Hogere bloeddruk
- Verhoogd risico op ontwikkeling van hypertensie
- Verhoogde cardiovasculaire morbiditeit en mortaliteit 2, 3
Personen met tachycardie vertonen vaak:
- Verhoogde plasma-insuline
- Overgewicht
- Hogere hematocriet
- Verhoogd totaal cholesterol en triglyceriden 3
Mechanisme
Overactiviteit van het sympathische zenuwstelsel lijkt verantwoordelijk voor zowel de verhoogde hartslag als de verhoogde bloeddruk, evenals voor metabole afwijkingen 4. Naast een marker van sympathische overactiviteit, lijkt tachycardie ook een direct effect te hebben op het ontstaan van risico's:
- Versnelde ontwikkeling van coronaire atherosclerose
- Verhoogde pulsatiliteit van de arteriële bloedstroom
- Verhoogde stress op de arteriële wand 3
Bloeddrukrespons tijdens inspanning
Een overdreven bloeddrukrespons in verhouding tot de hartslagtoename tijdens inspanning is een sterke voorspeller voor toekomstige hypertensie, onafhankelijk van andere risicofactoren 5.
Therapeutische overwegingen
Bij de behandeling van hypertensie kan verlaging van de hartslag een redelijk aanvullend doel zijn, vooral bij personen met verhoogde sympathische tonus 4. Medicijnen die de hartslag verlagen kunnen gunstig zijn, maar sommige hebben ongunstige effecten op het metabole profiel van patiënten 2.
Aandachtspunten
- Bij ouderen of patiënten met coronaire hartziekte kan overmatige verlaging van de diastolische bloeddruk de coronaire perfusie compromitteren 1
- Snelle bloeddrukverlaging moet worden vermeden, vooral bij patiënten met coronaire hartziekte 6
- Bij ouderen (>60 jaar) is een verhoogde polsdruk (verschil tussen systolische en diastolische druk) geassocieerd met een hoger cardiovasculair risico 6
Het is belangrijk om te begrijpen dat de relatie tussen hartslag en bloeddruk complex is en beïnvloed wordt door meerdere factoren, waaronder leeftijd, onderliggende aandoeningen en medicatie.