What is cephalopelvic disproportion (CPD)?

Wanverhouding van hoofd en bekken (Cephalopelvische disproportie)

Cephalopelvische disproportie (CPD) is een anatomische wanverhouding tussen het hoofd van de foetus en het bekken van de moeder, waardoor een vaginale bevalling onmogelijk of gevaarlijk wordt. 1

Kenmerken en oorzaken

CPD ontstaat wanneer:

• Het hoofd van de foetus te groot is voor het bekken van de moeder
• Het bekken van de moeder te klein of abnormaal gevormd is
• Er sprake is van een afwijkende positie van het foetale hoofd (zoals asynclitisme)

Risicofactoren voor CPD:

• Maternale factoren:

  • Diabetes
  • Obesitas
  • Bekkenafwijkingen of skeletafwijkingen
  • Kleine lichaamslengte met grote hoofdomtrek
  • Eerder doorgemaakte CPD

• Foetale factoren:

  • Macrosomie (groot kind)
  • Grote hoofdomtrek (>34,8 cm heeft een sensitiviteit van 88% en specificiteit van 74%) 2
  • Afwijkende ligging (achterhoofdsligging, dwarsligging)
  • Afwijkende presentatie (voorhoofdsligging)

Diagnose

De diagnose van CPD wordt gesteld op basis van:

1. Klinische beoordeling tijdens de bevalling:

   • Geen vordering in de ontsluiting ondanks adequate weeën
   • Geen indaling van het foetale hoofd
   • Overmatige molding (vervorming) van het foetale hoofd zonder daadwerkelijke indaling 1

2. Objectieve metingen:

   • Verhouding tussen hoofdomtrek en bekkenomtrek (mid-pelvic cephalopelvic circumference index of MP-CPCI)
     • Een MP-CPCI >100% verhoogt het risico op CPD met 11% per procent toename 3
     • Bij MP-CPCI van 110% is het risico op CPD 21,44 keer hoger 3

3. Beeldvorming (indien beschikbaar):

   • MRI-pelvimetrie heeft een sensitiviteit van 96% voor het vaststellen van CPD 4
   • Echografie voor het bepalen van de hoofdomtrek en positie

Klinische manifestaties

CPD manifesteert zich tijdens de bevalling als:

1. Abnormale vordering van de baring:

   • Protractie (vertraagde ontsluiting) in de actieve fase
   • Stilstand van de ontsluiting
   • Verlengde deceleratiefase (vertraging tussen 8-9 cm en volledige ontsluiting)
   • Geen indaling van het foetale hoofd 1

2. Foetale nood:

   • Late deceleraties op het CTG
   • Tekenen van overmatige molding

Management

Bij vermoeden van CPD:

1. Evaluatie:

   • Beoordeel bekkenafmetingen en -vorm
   • Controleer op foetale macrosomie, malpositie, malpresentatie
   • Beoordeel de mate van molding zonder indaling 5

2. Besluitvorming:

   • Bij bewezen of sterk vermoeden van CPD is een keizersnede de veiligste optie 1, 5
   • 40-50% van de baringen met stilstand in de actieve fase hebben CPD 1

3. Oxytocine-beleid:

   • Oxytocine moet onmiddellijk worden gestopt bij tekenen van CPD 5
   • Bij vermoeden van CPD is het beter om direct over te gaan tot keizersnede dan oxytocine te proberen 5

Complicaties bij niet-herkende CPD

• Uterusruptuur
• Obstructed labor
• Verhoogde maternale morbiditeit en mortaliteit
• Foetale nood en sterfte
• Schouderdystocie en plexus brachialis letsel 1
• Bekkenbodemschade met langetermijngevolgen zoals prolaps en incontinentie 1

Preventie en vroege herkenning

• Goede prenatale zorg met beoordeling van risicofactoren
• Tijdige herkenning van afwijkende vordering tijdens de baring
• Bij twijfel over CPD is een keizersnede veiliger dan het voortzetten van een potentieel gevaarlijke vaginale bevalling 1

Het is essentieel om CPD tijdig te herkennen en adequaat te behandelen om ernstige maternale en foetale complicaties te voorkomen. Bij twijfel over de verhouding tussen het foetale hoofd en het maternale bekken is een keizersnede de veiligste optie.