Ağciyər Emboliyasının Müalicəsi
Ağciyər emboliyasının müalicəsi üçün birinci seçim dərman birbaşa oral antikoaqulyantlardır (DOAK), xüsusilə apiksaban və ya rivaroksaban kimi preparatlardır. 1
Antikoaqulyant Terapiya
Birbaşa Oral Antikoaqulyantlar (DOAK)
- Apiksaban: İlk 7 gün ərzində gündə iki dəfə 10 mq, sonra gündə iki dəfə 5 mq 1, 2
- Rivaroksaban: İlk 21 gün ərzində gündə iki dəfə 15 mq, sonra gündə bir dəfə 20 mq 1, 3
- Dabigatran: İlkin aşağı molekulyar çəkili heparin (AMÇH) müalicəsindən sonra gündə iki dəfə 150 mq 1
- Edoksaban: Gündə bir dəfə 60 mq (kreatinin klirensi 30-50 ml/dəq və ya çəki <60 kq olduqda gündə bir dəfə 30 mq) 1
Digər Antikoaqulyantlar
- K vitamini antagonistləri (KVA): Hədəf INR 2.0-3.0 1
- Aşağı molekulyar çəkili heparin (AMÇH): Fraksiyalanmamış heparindən (UFH) daha üstündür, ölüm riskini və qanaxma riskini azaldır 1
- Fraksiyalanmamış heparin (UFH): Ağır böyrək çatışmazlığı olan xəstələrdə (kreatinin klirensi <30 ml/dəq) DOAK-lardan daha üstün seçimdir 1
Antikoaqulyant Terapiyanın Müddəti
Antikoaqulyant müalicənin müddəti klinik vəziyyətdən asılıdır:
| Xəstə Qrupu | Tövsiyə Olunan Müddət |
|---|---|
| Keçici risk faktorları ilə əlaqəli PE | 3 ay |
| Səbəbsiz PE və ya davamlı risk faktorları | Uzadılmış (>3 ay) |
| Təkrarlanan PE | Qeyri-müəyyən müddət |
Xüsusi Populyasiyalar
Hamilə Qadınlar
- Seçim müalicəsi AMÇH-dir
- DOAK və K vitamini antagonistləri əks göstərişdir 1
Xərçəng Xəstələri
- Ən azı 6 ay AMÇH, sonra xərçəng aktiv olduğu müddətdə davamlı antikoaqulyasiya 1
Antifosfolipid Sindromu
- KVA tövsiyə olunur, DOAK yox
- Qeyri-müəyyən müddətli müalicə tövsiyə olunur 1
Vena Kava Filtrləri
- Vena kava filtrləri dərin vena trombozu riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır (2 ildə 21% vs 12%) 1
- Antikoaqulyasiya olmadan filtrin okklüziya dərəcəsi 15%-ə qədər ola bilər, antikoaqulyasiya ilə isə yalnız 8% 1
- 6 illik müşahidədən sonra, filtri olan xəstələrin 59%-də venoz çatışmazlığın klinik əlamətləri müşahidə olunub 1
- Filtrlər kəskin fazada PE ilə əlaqəli ölüm riskini azalda bilər, lakin bu, təkrarlanan venoz tromboemboliya (VTE) riskinin artması hesabına baş verir 1
Ambulator Müalicə
Aşağıdakı şərtlər ödənildikdə ambulator müalicə mümkündür:
- Hemodinamik stabillik
- Tromboliz ehtiyacının olmaması
- Otaq havasında oksigen saturasiyası >90%
- Venadaxili analgetik tələb edən ağır ağrının olmaması
- Yüksək qanaxma riskinin olmaması
- Ağır böyrək/qaraciyər xəstəliyinin olmaması
- Adekvat sosial dəstək və müşahidə imkanı 1
Müşahidə və İzləmə
- 3-6 ayda bir müntəzəm klinik müşahidə vacibdir
- Dərman qəbuluna riayət, qanaxma ağırlaşmaları, xroniki tromboembolik pulmonar hipertenziya (CTEPH) əlamətləri və uzadılmış antikoaqulyasiya ehtiyacını qiymətləndirmək üçün 1
Diaqnostik Testlər
- D-dimer testi yalnız neqativ olduqda və klinik ehtimal aşağı/orta olduqda faydalıdır 1
- Qeyri-stabil xəstələrdə exokardioqrafiya ən faydalı ilkin testdir 1
- Xəstə stabilləşdikdən sonra ağciyər KT angioqrafiyası tövsiyə olunur 1
Ağciyər emboliyasının müalicəsində ən vacib məqam xəstənin risk səviyyəsinə uyğun antikoaqulyant terapiyanın tez başlanması və müvafiq müddətdə davam etdirilməsidir.