Anafilaktik Şok İçin İlk Yardım Tedavisi
Anafilaktik şok tedavisinde ilk ve en önemli adım, mümkün olan en kısa sürede intramusküler epinefrin uygulamasıdır. 1
Anafilaktik Şok Tanımı ve Belirtileri
- Anafilaksi, gıdalar, ilaçlar ve böcek zehiri gibi çeşitli etkenlerle tetiklenebilen yaşamı tehdit eden sistemik bir alerjik reaksiyondur 1
- Belirtiler arasında dudak ve yüz şişmesi, boğazda tıkanma hissi, nefes almada zorluk, döküntü, kusma veya ishal, bilinç değişiklikleri, solukluk ve baş dönmesi gibi düşük kan basıncı belirtileri bulunur 1
İlk Yardım Tedavisi Algoritması
1. Epinefrin Uygulaması
- Epinefrin, anafilaksinin ilk yardım tedavisinde ilaç seçimidir 1, 2
- Epinefrin otoenjektörü varsa, hasta kendi kendine uygulamalıdır 1
- Hasta solunum sıkıntısı, hipotansiyon veya bilinç değişikliği nedeniyle otoenjektörünü kullanamıyorsa, ilk yardım sağlayıcısı hastaya yardımcı olmalıdır 1
- Epinefrin, lateral uyluk kasına intramusküler olarak enjekte edilmelidir 1, 3
- Yetişkinler için doz 0,3-0,5 mg (1:1000 dilüsyon), çocuklar için 0,01 mg/kg'dır 3, 1
2. Acil Yardım Çağırma
- Anafilaksi yaşayan bir kişi için acil müdahale sistemi aktive edilmelidir 1
- ABD'de her yıl anafilaksiden yaklaşık 500-1000 kişi ölmektedir ve hastalar ileri tedaviye ihtiyaç duyabilir 1
3. İkinci Doz Epinefrin
- Anafilaksi yaşayan kişiler arasında %7 ile %18'inin birden fazla epinefrin dozuna ihtiyacı olduğu tahmin edilmektedir 1
- İlk doz epinefrine yanıt vermeyen ve acil tıbbi yardımın 5-10 dakikadan fazla süreceği durumlarda, tekrar doz uygulanması düşünülebilir 1
4. İleri Tedavi
- Anafilaksi geçiren hastalar kritik durumdadır ve kardiyovasküler ve solunum durumu hızla değişebilir, bu nedenle yakın izlem zorunludur 1
- Anafilaksi obstrüktif hava yolu ödemine neden olduğunda, hızlı ileri hava yolu yönetimi kritik öneme sahiptir 1
- Bazı durumlarda acil krikotiroidotomi veya trakeostomi gerekebilir 1
Önemli Noktalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Epinefrinin uygulanmasında gecikme, hastaneye yatış riskinde artış ve hipoksik-iskemik ensefalopati ve ölüm dahil olmak üzere kötü sonuçlarla ilişkilidir 1, 4
- Enjeksiyon giysi üzerinden verilebilir, ancak dikiş yerleri veya ceplerdeki eşyalar gibi engellerden kaçınmaya dikkat edilmelidir 1
- Epinefrinin yanlışlıkla bir parmağa enjekte edilmesi, vazokonstriksiyona ve nekroza neden olabilir 1
- Epinefrin otoenjektörleri, aşırı sıcaklıklardan ve doğrudan güneş ışığından uzakta saklanmalıdır 1
- Epinefrin otoenjektörlerinin son kullanma tarihlerini kontrol etmek ve reçeteleri zamanında yenilemek önemlidir 1
Anafilaksi Sonrası Takip
- Anafilaksi geçiren tüm hastalar, acil servise veya yoğun bakım ünitesine sevk edilmelidir 1
- Gözlem süreleri, başlangıçtaki klinik tabloya dayalı olarak bifazik veya uzamış anafilaksi için güvenilir belirteçler olmadığından bireyselleştirilmelidir 1
- Akut epizodun çözülmesinden sonra, hastalara epinefrin enjektörü verilmeli ve sonraki bir epizod durumunda kendi kendine uygulama için uygun talimatlar verilmelidir 1
Anafilaktik şok, hızlı müdahale gerektiren acil bir durumdur. İntramusküler epinefrin uygulaması, tedavinin temel taşıdır ve gecikmeler ölümcül olabilir. İlk yardım sağlayıcıları, epinefrin otoenjektörlerinin nasıl kullanılacağını bilmeli ve gerektiğinde hastalara yardımcı olmalıdır.