De relevantie van schildklierhormonen in de psychiatrie
Schildklierhormonen spelen een belangrijke rol in de psychiatrie, met name bij angststoornissen en depressie, waarbij screening op schildklierfunctiestoornissen essentieel is voor een juiste diagnose en behandeling.
Prevalentie van schildklierfunctiestoornissen bij psychiatrische aandoeningen
- Schildklierfunctiestoornissen komen vaker voor bij patiënten met angststoornissen dan in de algemene bevolking, met name bij vrouwen 1, 2
- Bij vrouwen met paniekstoornis is de prevalentie van schildklierfunctiestoornissen 9%, vergeleken met 2% bij mannen met paniekstoornis 2
- Bij gegeneraliseerde angststoornis (GAD) is de prevalentie van schildklierfunctiestoornissen 10,4%, wat hoger is dan bij paniekstoornis 1, 2
- Uit onderzoek blijkt dat 21,4% van de patiënten met paniekstoornis positief test voor TPO-antilichamen, wat wijst op auto-immuun schildklierziekte 1, 2
- De prevalentie van schildklierfunctiestoornissen bij psychiatrische patiënten kan oplopen tot 7,5%, waarbij hypothyreoïdie (6,4%) vaker voorkomt dan hyperthyreoïdie (1%) 3
Klinische overlap tussen schildklierfunctiestoornissen en psychiatrische symptomen
- Hyperthyreoïdie kan symptomen veroorzaken die lijken op angststoornissen, zoals hartkloppingen, kortademigheid en verhoogde transpiratie 1
- Hypothyreoïdie kan leiden tot stemmingsstoornissen, angst, psychotische en cognitieve stoornissen 4, 5
- Verstoorde slaap, vermoeidheid en prikkelbaarheid zijn kernsymptomen van zowel gegeneraliseerde angststoornis als schildklierfunctiestoornissen 1
- Bij patiënten met schildklieraandoeningen worden hoge niveaus van angst- en depressieve symptomen waargenomen 6
Diagnostische overwegingen
- De American College of Physicians beveelt aan om TSH als initiële screeningstest te gebruiken bij patiënten met depressie en angst 2
- Bij abnormale TSH-waarden of blijvende klinische verdenking ondanks normale TSH-waarden, moeten vrij T4 (fT4) en schildklierperoxidase-antilichamen (TPO-Ab) worden bepaald 2
- Tot één derde van de psychiatrische patiënten kan afwijkende schildklierfunctietests vertonen die geen echte schildklierziekte weerspiegelen, maar secundaire effecten op de hypothalamus-hypofyse-schildklier (HPT) as 4
- Dit fenomeen, oorspronkelijk bekend als het "euthyroid sick syndrome", wordt nu vaker aangeduid als "non-thyroidal illness" 4
Mechanismen en correlaties
- Bij hypothyreoïdie is een positieve correlatie gevonden tussen de totale BSI-scores (psychopathologische symptomen) en TSH-niveaus 6
- Bij hyperthyreoïdie is een positieve correlatie gevonden tussen HDRS-scores (depressie) en fT4-niveaus 6
- Verschillende mechanismen liggen ten grondslag aan het sterke verband tussen depressie en verworven hypothyreoïdie 5
- De HPT-as kan verstoord raken bij psychiatrische aandoeningen, wat kan leiden tot onderdrukte TSH-niveaus en een verminderde TSH-respons op thyrotropine-releasing hormone (TRH) 7
Aanbevelingen voor de klinische praktijk
- Screening op schildklierhormonen wordt aanbevolen voor alle psychiatrische patiënten, met name voor vrouwen en patiënten met stemmingsstoornissen 2, 3
- Bij patiënten met therapieresistente stemmingsstoornissen, bipolaire stoornis met snelle cycli of gemengde episodes, en psychotische patiënten is screening op schildklierfunctiestoornissen essentieel 3
- Afwijkende schildklierfunctietests bij psychiatrische patiënten moeten met scepsis worden bekeken vanwege het risico op "non-thyroidal illness" 4
- Aangezien schildklierfunctietestafwijkingen bij "non-thyroidal illness" meestal spontaan verdwijnen, is behandeling over het algemeen niet nodig en kan deze zelfs potentieel schadelijk zijn 4
Bijzondere aandachtspunten
- De hoge mate van comorbiditeit tussen hypothyreoïdie en psychiatrische stoornissen vereist speciale aandacht en consistent monitoren 5
- Tijdige identificatie van psychiatrische symptomen bij patiënten met schildklieraandoeningen kan ziekteverslechtering voorkomen en therapeutisch management vergemakkelijken 5
- Bij patiënten die psychiatrische medicatie gebruiken, vooral lithium, is regelmatige controle van de schildklierfunctie belangrijk 3
- Diepgaander onderzoek naar de onderliggende mechanismen kan leiden tot meer gerichte therapeutische strategieën voor patiënten met zowel schildklieraandoeningen als psychiatrische symptomen 5