Leczenie bakteryjnego zapalenia zatok
W bakteryjnym zapaleniu zatok pierwszym lekiem z wyboru jest amoksycylina z kwasem klawulanowym ze względu na rosnącą oporność bakterii wytwarzających beta-laktamazy. 1, 2
Diagnostyka bakteryjnego zapalenia zatok
- Bakteryjne zapalenie zatok należy podejrzewać przy występowaniu bólu głowy, stanu podgorączkowego oraz jednostronnego lub obustronnego bólu podoczodołowego, który nasila się przy pochylaniu głowy do przodu 1
- Diagnozę bakteryjnego zapalenia zatok stawia się klinicznie, gdy objawy utrzymują się ponad 10 dni bez poprawy, są ciężkie (gorączka >39°C, ropna wydzielina z nosa, ból twarzy trwający >3 dni) lub nasilają się po początkowej poprawie 1
- Badania obrazowe nie są pomocne w różnicowaniu przyczyn bakteryjnych od wirusowych i nie powinny być rutynowo wykonywane 1
Leczenie pierwszego rzutu
- Amoksycylina z kwasem klawulanowym jest lekiem pierwszego wyboru w leczeniu bakteryjnego zapalenia zatok ze względu na rosnącą częstość występowania bakterii wytwarzających beta-laktamazy 1, 2
- Standardowa dawka amoksycyliny z kwasem klawulanowym to 1,75-4g/250mg na dobę 3, 2
- Czas trwania leczenia wynosi zazwyczaj 7-10 dni, choć niektóre cefalosporyny wykazały skuteczność w 5-dniowych kursach 1
Alternatywne opcje leczenia
- U pacjentów z alergią na penicylinę zaleca się cefalosporyny II i III generacji (cefuroksym, cefpodoksym) lub prystynamycynę 1
- W przypadku alergii na beta-laktamy można zastosować doksycyklinę 3
- Fluorochinolony aktywne przeciwko pneumokokom (lewofloksacyna, moksyfloksacyna) powinny być zarezerwowane dla sytuacji z wysokim ryzykiem powikłań, takich jak zapalenie zatok czołowych, czołowo-sitowych lub klinowych 1
Leczenie wspomagające
- Zaleca się leczenie objawowe poprawiające komfort pacjenta, szczególnie leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe 1
- Pomocne mogą być również: odpowiedni odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, ciepłe okłady na twarz, parowe inhalacje i spanie z podniesionym wezgłowiem łóżka 1
- Krótkotrwałe stosowanie kortykosteroidów może być korzystne jako terapia wspomagająca w ostrym zapaleniu zatok z silnym bólem 1
Postępowanie w przypadku niepowodzenia leczenia
- Jeśli po 3-5 dniach leczenia nie obserwuje się poprawy, należy ponownie ocenić pacjenta 1, 2
- W przypadku słabej odpowiedzi na leczenie amoksycyliną lub trimetoprimem-sulfametoksazolem, należy zastosować antybiotyk skuteczny przeciwko opornym bakteriom, np. wysokie dawki amoksycyliny z kwasem klawulanowym, cefuroksym, cefpodoksym 1
- Przy braku poprawy po 21-28 dniach początkowego leczenia antybiotykami, należy rozważyć szersze spektrum antybiotyków lub konsultację specjalistyczną 1
Szczególne sytuacje kliniczne
- W zapaleniu zatok czołowych, sitowych lub klinowych, które niosą wyższe ryzyko powikłań, antybiotykoterapia jest bezwzględnie wskazana 1
- Objawy sugerujące powikłane zapalenie zatok (zespół oponowy, wytrzeszcz, obrzęk powiek, zaburzenia ruchomości gałki ocznej, silny ból) wymagają hospitalizacji, badań bakteriologicznych i parenteralnej antybiotykoterapii 1
Najczęstsze błędy w postępowaniu
- Nadużywanie antybiotyków w wirusowym zapaleniu zatok - większość przypadków ostrego zapalenia zatok ma etiologię wirusową i ustępuje samoistnie 1, 2
- Nieuwzględnienie lokalnych wzorców oporności przy wyborze empirycznej terapii, szczególnie w obszarach z wysoką częstością występowania opornych szczepów S. pneumoniae 3
- Stosowanie szerokowidmowych antybiotyków parenteralnych w niepowikłanym ostrym zapaleniu zatok, co sprzyja rozwojowi oporności na antybiotyki i nie jest efektywne kosztowo 3