Yanık Hastalarında En Sık Mortalite Nedeni
Yanık hastalarında en sık mortalite nedeni enfeksiyonlara bağlı gelişen sepsis olup, özellikle yanık yarası sepsisi en önemli ölüm nedenidir. 1, 2
Yanık Hastalarında Enfeksiyon ve Sepsis İlişkisi
Yanık hastalarında enfeksiyonlar ve sepsis gelişimi şu nedenlerle önemli mortalite faktörleridir:
- Ağır yanık hastalarında enfeksiyonlar çoklu organ disfonksiyonundan önce hastaların %83'ünde görülmekte ve hastaların %36'sında doğrudan ölüm nedeni olarak kabul edilmektedir 1
- Cilt bariyerinin bozulması ve yanık sonrası gelişen immünsüpresyon, hastaları enfeksiyonlara karşı savunmasız hale getirmektedir 2, 3
- Yanık yaralarında kolonizasyon, enfeksiyon ve sepsis gelişimi arasında doğrudan bir ilişki vardır 3, 4
Yanık Hastalarında Enfeksiyon Kaynakları ve Mortalite İlişkisi
Yanık hastalarında enfeksiyon kaynakları arasında:
- Yanık yarası enfeksiyonu/sepsisi: En sık mortalite nedenidir 2, 5
- Pnömoni: Yanık hastalarında sepsis etyolojisinde en sık görülen enfeksiyon kaynağıdır, ancak mortalite açısından yanık yarası sepsisi kadar önemlidir 5
- ARDS: Genellikle sepsis komplikasyonu olarak ortaya çıkar 1
- Kateter ilişkili enfeksiyonlar: Nozokomiyal enfeksiyon kaynağı olarak önemlidir 3
- İdrar yolu enfeksiyonları: Nozokomiyal enfeksiyon kaynağı olarak görülebilir 3
Yanık Hastalarında Sepsis Gelişimi İçin Risk Faktörleri
Yanık hastalarında sepsis gelişimi için risk faktörleri şunlardır:
- Erkek cinsiyet 3
- İleri yaş 3, 1
- Alt ekstremite yanıkları 3
- Haşlanma yanıkları 3
- Tam kat yanıklar 3
- Tedavide gecikme 3
- Önceden var olan diyabet 3
- Total vücut yüzey alanının %20'sinden fazlasını kapsayan yanıklar 5
Yanık Hastalarında Sepsis Tanısı ve Zorlukları
Yanık hastalarında sepsis tanısı koymak zordur çünkü:
- Yanık yaralanmasına karşı vücudun kompansatuar hipermetabolik yanıtı, sepsis belirtilerini taklit edebilir 3, 4
- Amerikan Yanık Derneği'nin 2007'de tanımladığı sepsis kriterleri, sepsis ve septik şoku tanımlamada düşük özgüllüğe sahiptir 3
- Yanık hastalarında sepsis tanısı için deneyimli bir yanık cerrahının klinik değerlendirmesi hala en değerli yöntemdir 5
Yanık Hastalarında Enfeksiyon ve Sepsis Önleme Stratejileri
Yanık hastalarında enfeksiyon ve sepsisi önlemek için:
- İzolasyon odaları ve el yıkama protokolleri uygulanmalıdır 3
- Uygun yara bakımı yapılmalıdır 3
- Erken eksizyon ve greftleme uygulanmalıdır 3
- Antibiyotik yönetimi (stewardship) programları uygulanmalıdır 3
- Beslenme desteği sağlanmalıdır 3
- Sistemik antibiyotik profilaksisi yanık hastalarında ilk 4-14 günde uygulandığında tüm nedenlere bağlı mortaliteyi yaklaşık yarıya indirmektedir 1
Yanık Hastalarında Sepsis Tedavisi
Yanık hastalarında sepsis tedavisi şu prensiplere dayanır:
- Hızlı tanı konulması 5
- Uygun antibiyotik tedavisinin başlatılması 5
- Enfeksiyon kaynağının kontrolü (özellikle yanık yarasının debridmanı) 5, 1
- Multidisipliner yaklaşım 2
Yanık hastalarında enfeksiyon ve sepsis, akut yaralanmadan ve resüsitasyondan kurtulan hastalarda birincil ölüm nedeni olmaya devam etmektedir. Bu nedenle, enfeksiyon kontrolü ve yönetimi yaralanma anından itibaren başlamalı ve hastanın tüm hastane süreci boyunca devam etmelidir 2.