Konuşma ve İletişim Bozukluklarının Tanı ve Tedavisi
Konuşma ve iletişim bozukluklarının tanısı, pozitif klinik bulgulara (semptomların iç tutarsızlığı, dikkat dağıtıldığında düzelme) dayanmalı ve tedavi, semptomatik konuşma terapisi ile psikolojik müdahaleleri birleştiren çok bileşenli bir yaklaşım içermelidir. 1
Tanı Yaklaşımı
Pozitif Klinik Özellikler
Fonksiyonel konuşma bozukluklarının tanısı, sadece organik nedenleri dışlamaya değil, pozitif bulgulara dayanmalıdır 1:
- Semptomların iç tutarsızlığı: Küçük konuşma veya spontan tartışma sırasında çözülme veya azalma, dikkat dağıtıldığında düzelme, otomatik ifadeler sırasında normale dönme 1
- Klinik muayene ile uyumsuzluk: Konuşma defisitinin şiddeti, yaralanma veya lezyonun ciddiyeti ile orantısız (örneğin, hafif travmatik beyin hasarı sonrası ciddi konuşma bozukluğu) 1
- Verimsiz hareket paternleri: Aşırı çaba davranışları - ağzı fazla açma, göz kırpma, yüz kasılmaları, boyun ve omuzlarda aşırı gerilim 1
Değerlendirme Bileşenleri
Fonksiyonel ve gelişimsel kekemeliği ayırt etmek kritiktir - fonksiyonel kekemelik yaşamın ilerleyen dönemlerinde edinilirken, gelişimsel kekemelik çocuklukta başlar 2:
- Konuşma özellikleri: Belirli seslerin değiştirilmesi, bozulması, olağandışı prozodik özellikler, dil, dudak veya çene hareketlerinde abartı 2
- Disfluency paternleri: Kekemelik davranışlarının sıklığı, tipi ve şiddeti 2
- Sekonder davranışlar: Baş, boyun ve omuzlarda aksesuar hareketler ve kas gerginliği 2
- Psikolojik faktörler: Anksiyete, depresyon, kaçınma davranışları, anormal hastalık inançları 2
Psikososyal Değerlendirme
- Yaşam stresörleri: İlişkilerde çatışma, işyeri stresi, yakın zamandaki kazalar/hastalıklar 2
- Travma öyküsü: PTSD, kafa travması veya diğer travmatik olaylar 2
- Kaçınma paternleri: Kekemelik korkusu nedeniyle kaçınılan durumlar, kelimeler veya konuşma bağlamları 2
Tıbbi Değerlendirme
Nörolojik nedenleri dışlamak esastır 2:
- Nörolojik durumlar: İnme, epilepsi, travmatik beyin hasarı 2
- Komorbid durumlar: Asit reflüsü, postnasal akıntı 2
- İlaç etkileri: Mevcut ilaçların konuşma zorluklarına katkısı 2
Tedavi Yaklaşımı
Temel İlkeler
Tedavinin ilk ve en önemli kısmı, pozitif tanı koymak (yani, fonksiyonel nörolojik bozuklukla tutarlı semptomlara dayalı) ve tanıyı hastaya açıkça açıklamaktır 1. Bu açıklama tek başına terapötik değere sahip olabilir 1.
Fonksiyonel Ses Bozuklukları İçin Tedavi
Semptomatik Müdahaleler 1
- Laringeal manipülasyon: Eşzamanlı vokalizasyon ile sirkumlaringeal masaj, laringeal yeniden konumlandırma (hastanın boynuna dokunmadan önce açıkça açıklayın ve kontrol edin) 1
- Otomatik ifadeler: Kısa "Mm mm", "Tamam", "Uh huh" yanıtları; günleri sayma ve söyleme; "Doğum Günün Kutlu Olsun" şarkısını söyleme 1
- Postural manevralar: Eğilirken veya tavana bakarken fonasyon 1
- Dikkat yönlendirme: Vokalizasyon ile suya baloncuk üfleme; zıplama gibi büyük vücut hareketleri; trafik gürültüsüne karşı yürürken iletişim 1
- Biyofeedback: Elektrogottografi (EGG) ve elektromiyografi kullanımı 1
Psikolojik Müdahaleler 1
- İletişim danışmanlığı: Ses semptomlarının başlangıcı ve sürdürülmesi ile ilgili predispozan, tetikleyici ve sürdürücü faktörlere dikkat 1
- Kaçınma paternlerini belirleme: Konuşmaktan aşırı kaçınma veya iletişim yardımcılarına aşırı bağımlılık 1
- Fobi anksiyetesi: Belirli durumlarda konuşma korkusu; korkulan durumlara maruziyeti artırma desteği 1
- Ruh sağlığı sevki: Uzun süreli anksiyete, komorbid depresyon veya devam eden medikolegal sorunlar durumunda yapılandırılmış psikoterapi (örn. BDT) için 1
Fonksiyonel Kekemelik İçin Tedavi 1
Semptomatik Stratejiler
- Gerginlik azaltma: Konuşma ve konuşma dışı kaslarda aşırı kas-iskelet gerginliğini azaltma 1
- Dikkat dağıtma teknikleri: Konuşurken blokları farklı desenlere ayırma; parmak tıklama 1
- Konuşma yeniden yapılandırma: Uzatılmış konuşma tedavi modeli, Camperdown programı - konuşma hızını yavaşlatma, kolay başlangıç, ünlüleri uzatma 1
- Hiyerarşi belirleme: Duyarsızlaştırma görevleri ile konuşma durumlarının hiyerarşisi 1
Psikolojik Yaklaşım
- Anormal hastalık inançlarını ele alma: Bedensel duyumlara aşırı dikkat ve konuşma akıcılığı üzerindeki kontrol kaybı hissi 1
- Uyumlu yanıtlar öğretme: Kekemelik anlarına daha az mücadele ve gerginlikle yanıt verme 1
- Ruh sağlığı sevki: Psikoterapi, kabul ve kararlılık terapisi veya kekemelikle ilgili anksiyete tedavisi için BDT 1
Fonksiyonel Artikülasyon Bozuklukları İçin Tedavi 1
Eğitim ve Açıklama
- Güvence: Semptomların doğası ve çözüm için iyi prognoz hakkında 1
- Eğitim: Gerçekte nasıl konuştuğumuz vs nasıl konuştuğumuzu düşündüğümüz hakkında (örn. kelimeleri yazılışa göre telaffuz etmeyiz) 1
Semptomatik Müdahaleler 1
- Kas gerginliğini azaltma: Baş, boyun, omuzlar, yüz ve ağızda artikülasyonla ilişkili aşırı gerginliği azaltma 1
- Fizyoterapi işbirliği: Fonksiyonel yüz güçsüzlüğü, spazm veya trismus durumunda 1
- Dikkat dağıtma: Konuşurken ikili görev; şarkı söyleme gibi konuşma dışı artikülasyon 1
- Farkındalık becerileri: Oromotor görevler sırasında kolay, pürüzsüz hareketlere odaklanma 1
- Konuşmayı yavaşlatma: Ses uzatma, gerginlik oluşturmak yerine "sistemi sıfırlama" 1
- Saçma kelimeler: "Normal" işlev potansiyelini göstermek için hece tekrarları 1
Psikolojik Müdahale 1
- Psikososyal konular: Kontrol odağı, yürütücü işlev, anormal hastalık inançları, bedensel işlevlere aşırı uyanıklık 1
- BDT stratejileri: İnançları ve bilişleri belirleme ve sorgulama (örn. "yiyecek boğazımda takılacak") 1
- Pozitif öz-ifadeler: Yutma sırasında "boğazım rahat hissediyor" gibi 1
Tıbbi Müdahaleler 1
- Asit reflüsü yönetimi: Bilgi ve tavsiye; uygun tıbbi yönetim için yönlendirme 1
- Farmakoterapi: Globus için SSRI antidepresanlar veya düşük doz amitriptilin 1
Önemli Uyarılar
- Sadece konuşma semptomlarına odaklanmak ve psikolojik yönleri ele almamak eksik tedaviye yol açabilir 2
- Fonksiyonel nedenleri gözden kaçırmak: Açık bir psikolojik tetikleyicinin yokluğu fonksiyonel tanıyı dışlamaz 2
- Çok disiplinli yaklaşım: Fizyoterapi veya ergoterapi ile işbirlikçi tedavi bazı durumlarda faydalı olabilir 2
- Erken sevk: Önemli anksiyete veya psikolojik sıkıntısı olan hastalar için ruh sağlığı uzmanına sevk gerekebilir 2
Semptomatik ses terapisinin etkinliği için orta-iyi kanıt mevcuttur ve doğrudan semptomatik ve davranışsal ses terapileri, tek başına veya eğitim ve vokal hijyen içeren dolaylı terapilerle kombinasyon halinde etkilidir 1.