Folinik Asit ve Konuşma Bozuklukları
Folinik asit (lökovorin), serebral folat eksikliği olan ve konuşma bozukluğu gösteren hastalarda konuşma fonksiyonlarını iyileştirebilir, ancak genel konuşma bozuklukları için rutin tedavi değildir.
Folinik Asitin Konuşma Üzerindeki Etkileri
Folinik asit tedavisinin konuşma üzerindeki etkisi, altta yatan serebral folat eksikliği (CFD) varlığına bağlıdır:
Serebral Folat Eksikliğinde Etkinlik
- Serebral folat eksikliği olan hastalarda folinik asit (15-30 mg/gün) konuşma güçlüklerinde dramatik iyileşme sağlayabilir 1
- Bir vakada, progresif spastisite ve konuşma güçlüğü olan hasta folinik asit tedavisi ile tam iyileşme göstermiş ve BOS'ta 5-metiltetrahidrofolat düzeyleri normalize olmuştur 1
- Yetişkin CFD hastalarında folinik asit tedavisi ile %50'ye varan oranda sürekli iyileşme gözlenmiştir 2
Otizm Spektrum Bozukluğunda Konuşma İyileşmesi
- Otizm spektrum bozukluğu (OSB) ve dil bozukluğu olan çocuklarda yüksek doz folinik asit (2 mg/kg/gün, maksimum 50 mg/gün) verbal iletişimde plaseboya göre anlamlı iyileşme sağlamıştır 3
- 12 haftalık tedavi sonrası orta-büyük etki boyutu (Cohen's d=0.70) ile 5.7 puanlık standardize iyileşme görülmüştür 3
- Folat reseptör-α otoantikorları (FRAA) pozitif çocuklarda etki daha belirgindir (Cohen's d=0.91) 3
- OSB'li çocuklarda %75.3 oranında FRAA pozitifliği saptanmıştır 4
Tedavi Yaklaşımı
Tanısal Değerlendirme
- BOS 5-metiltetrahidrofolat düzeyi ölçümü kritik öneme sahiptir - CFD tanısı için altın standarttır 1, 2
- Serum FRAA düzeyleri ölçülmelidir, özellikle OSB'li çocuklarda 4, 3
- Şiddetli CFD: BOS 5-MTHF ≤25 nmol/L olarak tanımlanır 2
- MR spektroskopide düşük Kolin/Kreatin oranı (%71 sensitivite, %92 spesifite ile) CFD'yi destekler 2
Tedavi Protokolü
Folinik asit dozajı:
- Çocuklarda: 2 mg/kg/gün (maksimum 50 mg/gün) 4, 3
- Yetişkinlerde: 15-30 mg/gün 1
- Tedavi süresi: En az 12 hafta, yanıt alınırsa devam edilmeli 3
Önemli Uyarılar
- Folinik asit tedavisi sadece serebral folat eksikliği veya FRAA pozitifliği olan hastalarda endikedir - genel konuşma bozuklukları için değil 1, 2, 3
- Yan etki insidansı düşüktür 4, 3
- FRAA pozitif hastalarda tedavi yanıtı daha yüksektir 3
- Mitokondriyal hastalıklar, primer beyin kalsifikasyonları ve açıklanamayan kompleks nörolojik bozukluklarda CFD araştırılmalıdır 2
Folik Asit ile Karşılaştırma
Sağlanan kılavuzlar folik asitin (folic acid) nöral tüp defektleri önlemede etkinliğini vurgular 5, ancak folinik asit (lökovorin) farklı bir bileşiktir ve kan-beyin bariyerini daha iyi geçer, bu nedenle serebral folat eksikliğinde tercih edilir 1, 2.