Điều trị khó tiêu đầy bụng
Bắt đầu với thay đổi chế độ ăn uống ngắn hạn (2 tuần) để xác định thực phẩm gây kích ứng, kết hợp với kỹ thuật thở bằng cơ hoành để giảm triệu chứng ngay lập tức, sau đó điều chỉnh điều trị dựa trên nguyên nhân cơ bản. 1, 2
Tiếp cận ban đầu
Thay đổi chế độ ăn uống
- Chế độ ăn loại trừ ngắn hạn (2 tuần) để xác định các thực phẩm gây kích ứng như lactose, fructose, sorbitol và chất tạo ngọt nhân tạo 2, 3
- Khoảng 60% bệnh nhân có rối loạn tiêu hóa bị không dung nạp fructose, 51% không dung nạp lactose 3
- Chế độ ăn ít FODMAP (fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols) là lựa chọn hàng thứ hai, phải được giám sát bởi chuyên gia dinh dưỡng và tái giới thiệu thực phẩm dần dần 1
- Tránh chất xơ không hòa tan (như cám lúa mì) vì có thể làm nặng triệu chứng; sử dụng chất xơ hòa tan (như ispaghula) bắt đầu với liều thấp 3-4g/ngày 1
Can thiệp không dùng thuốc
- Kỹ thuật thở bằng cơ hoành giúp giảm triệu chứng ngay lập tức bằng cách tăng trương lực phế vị, giảm phản ứng stress 1, 2
- Nằm xuống 30 phút sau bữa ăn để làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày 2
- Tránh uống nước cho đến ít nhất 30 phút sau bữa ăn 2
- Tránh hút thuốc lá, uống rượu nhiều, ăn thức ăn nhiều dầu mỡ, chiên rán, cay 4
Điều trị dựa trên nguyên nhân
Khi có táo bón kèm theo
- Secretagogues (linaclotide, plecanatide, lubiprostone) vượt trội hơn giả dược trong điều trị đầy bụng và táo bón 3, 5
- Polyethylene glycol là lựa chọn hiệu quả và rẻ tiền cho táo bón mãn tính 5
- Tránh thuốc chống co thắt kháng cholinergic (như hyoscyamine) vì có thể làm nặng táo bón 5
- Prucalopride (chất chủ vận 5-HT4) có thể giúp cả táo bón và đau bụng 5
Khi nghi ngờ nhiễm khuẩn ruột non quá mức (SIBO)
- Rifaximin (kháng sinh không hấp thu) hiệu quả cho SIBO hoặc rối loạn vi sinh 3
- Các kháng sinh thay thế: amoxicillin, fluoroquinolones, metronidazole 3
Khi có tăng nhạy cảm nội tạng
- Thuốc điều hòa thần kinh trung ương như thuốc chống trầm cảm ba vòng (amitriptyline) hoặc thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine (duloxetine) giúp giảm cảm giác đầy bụng 2, 3
Khi có trào ngược dạ dày thực quản (GERD)
- Thuốc ức chế bơm proton (PPI) kết hợp với thở bằng cơ hoành hiệu quả cho ợ hơi và đầy bụng liên quan đến GERD 1
- PPI có hiệu quả hạn chế nếu đầy bụng không liên quan đến trào ngược acid 3
Điều trị triệu chứng cấp tính
- Simethicone được FDA chấp thuận để giảm áp lực và đầy bụng thường gọi là khí 6
- Kỹ thuật thở bằng cơ hoành cung cấp giảm đau ngay lập tức 3
- Thuốc chống co thắt (dicycloverine, mebeverine, alverine) có thể giúp giảm đau bụng và triệu chứng toàn thể (RR 0.65; 95% CI 0.56-0.76) 1
Liệu pháp tâm lý-ruột-não
- Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) và thôi miên hướng ruột có bằng chứng mạnh mẽ cải thiện triệu chứng đầy bụng 1, 3
- Các liệu pháp này đặc biệt hữu ích cho các yếu tố tâm lý làm tăng cảm giác đầy bụng 3
- Hiện có ứng dụng điện thoại thông minh được FDA chấp thuận cho liệu pháp tâm lý theo toa 3
Điều trị cho trường hợp kháng trị
- Liệu pháp biofeedback hậu môn trực tràng có tỷ lệ đáp ứng 54% cho điểm số đầy bụng giảm 50% ở bệnh nhân có rối loạn đại tiện 1
- Xét nghiệm thở hydrogen, methane, CO2 để xác định không dung nạp carbohydrate hoặc SIBO 2, 3
- Chăm sóc tích hợp với bác sĩ tiêu hóa, chuyên gia dinh dưỡng và chuyên gia liệu pháp tâm lý-ruột-não 2
Những lưu ý quan trọng
- Không sử dụng probiotics vì thiếu bằng chứng hiệu quả cho đầy bụng 1, 2
- Tránh hạn chế chế độ ăn kéo dài không có lợi ích vì có thể dẫn đến suy dinh dưỡng 1, 2
- Sàng lọc rối loạn ăn uống trước khi khuyến nghị chế độ ăn loại trừ 1
- Chế độ ăn ít FODMAP có thể gây thay đổi vi sinh vật đường ruột (giảm Bifidobacteria), cần tái giới thiệu thực phẩm theo dung nạp 1
- Dầu bạc hà không cải thiện đầy bụng tại thời điểm 6 tuần trong thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng 1