Tại sao mèo hay bị tắc hoặc lông ruột
Mèo hay bị búi lông (hairball) và tắc ruột do lông chủ yếu vì hành vi liếm lông tự nhiên kết hợp với các bệnh lý da hoặc tiêu hóa tiềm ẩn làm tăng lượng lông nuốt vào, đặc biệt ở mèo lông dài.
Nguyên nhân chính
Hành vi liếm lông và yếu tố giải phẫu
- Liếm lông là hành vi vệ sinh tự nhiên của mèo, nhưng việc nôn búi lông thường xuyên không phải là hiện tượng bình thường mà là dấu hiệu của bệnh lý tiềm ẩn 1
- Lông nuốt vào có thể tích tụ thành khối rắn (trichobezoar) trong đường tiêu hóa 2
- Mèo lông dài có nguy cơ cao hơn đáng kể so với mèo lông ngắn 3
Bệnh lý da làm tăng liếm lông
- Bệnh da ngứa (pruritic skin disease) là yếu tố góp phần quan trọng khiến mèo liếm lông nhiều hơn 1
- Dị ứng bọ chét (flea allergy dermatitis) làm tăng hành vi liếm lông và nguy cơ tắc ruột 3
- Không dung nạp thức ăn (dietary intolerance) có thể gây ngứa da và tăng liếm lông 1
Rối loạn vận động tiêu hóa
- Rối loạn nhu động ruột (altered gastrointestinal motility) làm giảm khả năng đẩy lông qua đường tiêu hóa 1
- Bệnh viêm ruột (inflammatory bowel disease) là yếu tố nguy cơ quan trọng gây tắc ruột do lông 3
- Các yếu tố làm giảm nhu động ruột như thuốc opioid, thuốc kháng cholinergic có thể làm tình trạng nặng hơn 4
Cơ chế tắc ruột
Vị trí và đặc điểm
- Búi lông thường gây tắc nghẽn từ tá tràng gần đến hồi tràng xa 3
- Tắc nghẽn có thể là từng phần hoặc hoàn toàn, đôi khi gây tắc nghẽn có bóp nghẹt 3
- Mèo trên 10 tuổi có nguy cơ cao hơn, nhưng mèo dưới 4 tuổi cũng có thể bị 3
Triệu chứng cảnh báo
- Đau bụng từng cơn, chướng bụng, tiếng ruột to, nôn mửa 4
- Sờ thấy khối u trong bụng (thường bị nhầm với khối u ác tính ở mèo già) 3
- Táo bón hoặc không có phân, sau đó tiêu chảy khi tắc nghẽn giảm 4
Phòng ngừa và điều trị
Chiến lược dinh dưỡng
- Chất xơ mía đường (sugarcane fibre) ở nồng độ 10-20% làm giảm đáng kể số lượng và khối lượng búi lông trong phân 2
- Chất xơ dài (như xơ mía) kích thích nhu động ruột mạnh hơn, đẩy lông qua ruột hiệu quả hơn 2
- Chất xơ psyllium kết hợp với 11-15% tổng chất xơ tăng 81-113% lượng lông thải qua phân ở mèo lông dài sau 14 ngày 5
- Cellulose không có hiệu quả rõ rệt trong việc giảm búi lông 2
Enzyme tiêu keratin
- Kết hợp enzyme keratinase từ Bacillus licheniformis với chất xơ mía giảm tổng số búi lông thải ra 6
- Enzyme đơn độc không hiệu quả, phải kết hợp với chất xơ không hòa tan 6
Điều trị bệnh lý nền
- Kiểm soát bọ chét và điều trị bệnh da ngứa là ưu tiên hàng đầu để giảm liếm lông 1, 3
- Đánh giá và điều trị bệnh viêm ruột nếu có 3
- Thử nghiệm chế độ ăn loại trừ nếu nghi ngờ không dung nạp thức ăn 1
Can thiệp phẫu thuật
- Phẫu thuật cần thiết khi có tắc nghẽn hoàn toàn, dấu hiệu thủng ruột, hoặc thiếu máu cục bộ ruột 4
- Chẩn đoán hình ảnh (CT scan với thuốc cản quang) giúp xác định vị trí và mức độ tắc nghẽn 4
- Nội soi có thể hữu ích trong một số trường hợp 4
Lưu ý quan trọng
- Nôn búi lông thường xuyên (nhiều hơn 1-2 lần/tháng) không bao giờ là bình thường và cần tìm nguyên nhân tiềm ẩn 1
- Mèo lông ngắn ít bị ảnh hưởng bởi chất xơ trong chế độ ăn ngắn hạn, có thể do lượng lông nuốt ít hơn 5
- Chế độ ăn ít chất xơ hoặc chất lỏng có thể giảm các đợt tắc nghẽn nếu đã có hẹp ruột 4
- Không trì hoãn điều tra nếu sờ thấy khối u bụng, đặc biệt ở mèo lông dài, vì có thể là búi lông chứ không phải khối u ác tính 3