Điều Trị Tiểu Dầm Ở Trẻ Em
Liệu Pháp Hàng Đầu
Hai phương pháp điều trị hàng đầu có bằng chứng vững chắc nhất là chuông báo tiểu dầm (enuresis alarm) và desmopressin, với chuông báo có hiệu quả dài hạn vượt trội hơn. 1, 2
Lựa Chọn Giữa Hai Phương Pháp Chính
Chuông báo tiểu dầm nên được ưu tiên cho gia đình có động lực cao và trẻ có thể tích bàng quang thấp nhưng không có đa niệu về đêm 1, 2
Desmopressin là lựa chọn tốt nhất cho trẻ có đa niệu về đêm (sản xuất nước tiểu ban đêm >130% dung tích bàng quang dự kiến theo tuổi) và chức năng bàng quang bình thường (thể tích tiểu tối đa >70% dung tích dự kiến) 1, 2
Các Can Thiệp Hành Vi và Lời Khuyên Cơ Bản
Trước khi bắt đầu điều trị chính, cần thực hiện các biện pháp sau:
- Giáo dục cha mẹ về tính phổ biến của tiểu dầm, tỷ lệ tự khỏi cao, và bản chất không tự nguyện của triệu chứng để tránh trừng phạt trẻ 1, 3
- Thiết lập thói quen đi tiểu đều đặn - trẻ nên đi tiểu thường xuyên trong ngày, luôn đi tiểu trước khi ngủ và khi thức dậy 1, 2
- Quản lý chất lỏng - hạn chế uống nước và chất tan vào buổi tối (≤200 ml), khuyến khích uống nhiều nước vào buổi sáng và đầu giờ chiều 1, 2
- Điều trị táo bón nếu có - nhắm đến phân mềm hàng ngày, tốt nhất là sau bữa sáng; polyethylene glycol có thể giúp tối ưu hóa việc đại tiện 1, 2
- Sử dụng sổ theo dõi hoặc biểu đồ giường khô để nâng cao nhận thức của trẻ 1, 3
Cảnh Báo An Toàn Quan Trọng Với Desmopressin
- Hạn chế chất lỏng là bắt buộc - lượng nước uống buổi tối phải giới hạn ≤200 ml và không uống gì cho đến sáng hôm sau 2, 4
- Chống chỉ định tuyệt đối ở trẻ uống nước quá nhiều (polydipsia) 2, 4
- Nguy cơ nghiêm trọng: Desmopressin kết hợp với uống nhiều nước có thể gây ngộ độc nước với hạ natri máu và co giật 2, 4
- Tránh dạng xịt mũi do nguy cơ hạ natri máu cao hơn 2, 4
- Lên lịch ngừng thuốc ngắn định kỳ để đánh giá xem còn cần thuốc hay không 2, 4
Điều Trị Cho Trường Hợp Kháng Trị
Khi cả hai phương pháp hàng đầu đều thất bại, cần đánh giá lại và xem xét các bước sau:
Đánh Giá Lại
- Loại trừ tiểu dầm không đơn triệu chứng (NMNE) - kiểm tra tăng tần số tiểu, són tiểu ban ngày, cấp bách, hoặc rối loạn tâm thần đi kèm 1
- Hoàn thành biểu đồ tần số-thể tích và đo lưu lượng nước tiểu với siêu âm đo nước tiểu tồn dư sau khi đi tiểu 1
- Đảm bảo táo bón đã được điều trị hoặc loại trừ 1
Thuốc Kháng Cholinergic (Liệu Pháp Hàng Hai)
- Chỉ định: Chỉ dùng cho trẻ tiểu dầm mà điều trị tiêu chuẩn đã thất bại 1
- Các thuốc: Oxybutynin, tolterodine, hoặc propiverine 1
- Liều lượng: Tolterodine 2 mg, oxybutynin 5 mg, hoặc propiverine 0.4 mg/kg trước khi ngủ, có thể tăng gấp đôi nếu cần 1
- Hiệu quả: Có ích ở khoảng 40% trẻ kháng trị, thường cần kết hợp với desmopressin liều tiêu chuẩn 1
- Thời gian đánh giá: Hiệu quả chống tiểu dầm nên xuất hiện trong tối đa 2 tháng 1
- Tác dụng phụ: Táo bón là phiền toái nhất; nguy hiểm nhất là nước tiểu tồn dư có thể gây nhiễm trùng đường tiết niệu 1
Imipramine (Liệu Pháp Hàng Ba)
- Chỉ định: Chỉ phù hợp như liệu pháp hàng ba tại các cơ sở chăm sóc bậc ba do lo ngại về an toàn 1
- Liều lượng theo FDA:
- Hiệu quả: Khoảng 50% trẻ đáp ứng, tỷ lệ đáp ứng tương tự ở trẻ kháng trị 1
- Cảnh báo nghiêm trọng:
- Tác dụng phụ: Thay đổi tâm trạng, buồn nôn, mất ngủ - thường xuất hiện sớm hơn hiệu quả có lợi 1
Chiến Lược Kết Hợp
- Desmopressin + thuốc kháng cholinergic có thể hiệu quả hơn desmopressin đơn trị 3
- Chuông báo + desmopressin có thể có lợi khi thử lại chuông báo, đặc biệt nếu trẻ có đa niệu về đêm 1
- Thử lại chuông báo định kỳ ngay cả khi đã thất bại trước đó - trẻ có thể đáp ứng tốt hơn khi lớn hơn 1
Các Cạm Bẫy Thường Gặp
- Không đảm bảo cha mẹ đánh thức trẻ khi chuông báo kêu là nguyên nhân chính thất bại của liệu pháp chuông báo 1
- Không hạn chế chất lỏng nghiêm ngặt với desmopressin có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm 2
- Không điều trị táo bón trước khi bắt đầu thuốc kháng cholinergic có thể làm giảm hiệu quả và tăng tác dụng phụ 1
- Không đo nước tiểu tồn dư trước khi dùng thuốc kháng cholinergic có thể bỏ sót chống chỉ định 1
- Ngừng điều trị đột ngột thay vì giảm dần có thể tăng xu hướng tái phát 5