Nguyên nhân của tăng monocyte trong dịch não tuỷ
Tăng monocyte (tế bào đơn nhân) trong dịch não tuỷ chủ yếu gặp trong viêm màng não do virus, viêm màng não lao, viêm màng não nấm, và viêm màng não do Borrelia, nhưng cũng có thể xuất hiện trong viêm màng não do vi khuẩn đã được điều trị một phần bằng kháng sinh.
Các nguyên nhân chính
Viêm màng não do virus
- Viêm màng não do virus là nguyên nhân phổ biến nhất gây tăng tế bào lympho/monocyte trong dịch não tuỷ, với số lượng tế bào bạch cầu thường từ 5-1000 tế bào/µL 1
- Tỷ lệ monocyte trong viêm màng não virus có trung vị 8% (dao động 0-57%), cao hơn so với viêm màng não do vi khuẩn 2
- Các chemokine như MCP-1 (monocyte chemotactic protein-1) và IP-10 có vai trò quan trọng trong việc thu hút monocyte và tế bào T hoạt hóa vào khoang dịch não tuỷ trong viêm màng não virus 3
Viêm màng não lao
- Viêm màng não lao điển hình có tăng tế bào lympho/monocyte với số lượng tế bào bạch cầu thường từ 5-500 tế bào/µL 1
- Protein dịch não tuỷ tăng rõ rệt và glucose dịch não tuỷ rất thấp 1
- Áp lực mở tăng cao và dịch não tuỷ có thể trong hoặc đục 1
Viêm màng não nấm
- Tăng tế bào lympho/monocyte với số lượng tế bào bạch cầu thường từ 5-500 tế bào/µL 1
- Glucose dịch não tuỷ thấp và protein tăng 1
- Thường gặp ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch 1
Viêm màng não do Borrelia (Neuroborreliosis)
- Tỷ lệ monocyte có trung vị 5% (dao động 0-53%), tương tự như viêm màng não do vi khuẩn 2
- Có sự chồng lấn đáng kể về tỷ lệ monocyte giữa các loại viêm màng não 2
Viêm màng não do vi khuẩn đã được điều trị một phần
- Một điểm quan trọng cần lưu ý: viêm màng não do vi khuẩn có thể có tăng tế bào lympho/monocyte nếu đã được điều trị kháng sinh trước khi chọc dịch não tuỷ 1
- Một số vi khuẩn đặc biệt như Listeria monocytogenes cũng có thể gây tăng tế bào lympho/monocyte 1
- Viêm màng não do vi khuẩn với số lượng tế bào bạch cầu ≤1000/mm³ thường có tăng tế bào lympho/monocyte (chiếm 32% các trường hợp) 4
Các yếu tố cần đánh giá
Đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm phân biệt
- Không nên dựa vào tỷ lệ monocyte đơn thuần để phân biệt viêm màng não do vi khuẩn, virus hay Borrelia vì có sự chồng lấn đáng kể giữa các tình trạng 2
- Cần kết hợp với các thông số khác của dịch não tuỷ:
- Glucose dịch não tuỷ: rất thấp trong viêm màng não do vi khuẩn và lao, bình thường hoặc hơi thấp trong viêm màng não virus 1
- Protein: tăng rõ trong viêm màng não lao, tăng nhẹ trong viêm màng não virus 1
- Lactate dịch não tuỷ: >35 mg/dl gợi ý viêm màng não do vi khuẩn với độ nhạy và độ đặc hiệu 93% và 96% 1
Các xét nghiệm vi sinh cần thực hiện
- PCR dịch não tuỷ cho HSV (1 và 2), VZV và enterovirus nên được thực hiện ở tất cả bệnh nhân nghi ngờ viêm màng não vì sẽ xác định được 90% các trường hợp do virus 1
- Nhuộm Gram và cпосев dịch não tuỷ cho vi khuẩn 1
- Xét nghiệm lao khi có chỉ định lâm sàng 1
Cảnh báo quan trọng
- Chọc dò tủy sống chấn thương có thể làm tăng giả tạo số lượng tế bào bạch cầu do hồng cầu dư thừa, cần hiệu chỉnh theo tỷ lệ 1 tế bào bạch cầu cho mỗi 7000 hồng cầu 1
- Khoảng 5-10% người lớn có viêm não do HSV có thể có dịch não tuỷ bình thường ban đầu, cần chọc dò lại sau 24-48 giờ nếu nghi ngờ lâm sàng cao 1