Liệt nửa người mới xuất hiện - Cần làm gì ngay lập tức
Bạn cần đến phòng cấp cứu NGAY LẬP TỨC vì liệt nửa người là dấu hiệu của đột quỵ cấp tính - một tình trạng cấp cứu y khoa nghiêm trọng có thể gây tử vong hoặc tàn tật vĩnh viễn nếu không được điều trị kịp thời. 1, 2
Hành động khẩn cấp
- Gọi xe cấp cứu ngay - không tự lái xe đến bệnh viện 2
- Lưu ý thời gian chính xác khi triệu chứng bắt đầu xuất hiện - thông tin này cực kỳ quan trọng cho quyết định điều trị 1, 2
- Đến bệnh viện có khả năng điều trị đột quỵ cấp tính (có máy chụp CT/MRI và điều trị tiêu sợi huyết) 1, 2
Tại sao phải khẩn cấp
Cửa sổ vàng điều trị
- Trong vòng 4.5 giờ: Có thể sử dụng thuốc tiêu sợi huyết tĩnh mạch (alteplase) để hòa tan cục máu đông 1, 3
- Trong vòng 6 giờ: Có thể thực hiện lấy huyết khối nội mạch (EVT) cho tắc mạch lớn 1
- Mỗi phút trì hoãn = hàng triệu tế bào não chết - thời gian là não bộ 2
Liệt nửa người là dấu hiệu nguy hiểm cao
- Bệnh nhân có liệt nửa người (yếu hoặc không cử động được cánh tay và chân cùng bên) được xếp vào nhóm NGUY CƠ RẤT CAO đột quỵ 1
- Cần đánh giá và chụp hình ảnh não trong vòng 24 giờ 1
Các xét nghiệm cần thiết tại bệnh viện
Chụp hình ảnh khẩn cấp
- CT não không cản quang hoặc MRI ngay lập tức để phân biệt đột quỵ thiếu máu não hay xuất huyết não 1, 2
- CT mạch máu (CTA) từ cung động mạch chủ đến đỉnh đầu để tìm tắc mạch lớn 1
- Siêu âm động mạch cảnh hoặc MRA để đánh giá hẹp động mạch cảnh 1, 2
Xét nghiệm cơ bản
- Điện tâm đồ (ECG) để phát hiện rung nhĩ 1, 2
- Xét nghiệm máu: công thức máu, điện giải, đường huyết, chức năng thận, đông máu (INR, aPTT) 1, 2
- Đo huyết áp, nhiệt độ, nhịp tim, độ bão hòa oxy 1
Tiên lượng với liệt nửa người hoàn toàn
Kết quả điều trị tiêu sợi huyết
Nghiên cứu trên 81 bệnh nhân liệt nửa người hoàn toàn được điều trị alteplase cho thấy 3:
- 23% hồi phục tốt (mRS 0-2) sau 3 tháng
- 16% thêm có thể đi lại độc lập (mRS 3)
- 2/5 bệnh nhân sẽ đi lại được độc lập sau 3 tháng
- Liệt nửa người đơn thuần KHÔNG phải chống chỉ định điều trị tiêu sợi huyết 3
Dấu hiệu tiên lượng xấu
- Kết hợp với lệch mắt cố định: 50% tử vong hoặc nằm liệt giường, nguy cơ xuất huyết não cao 3
- Tuổi cao, mất nhiều chức năng thần kinh, có dấu hiệu tổn thương sớm trên phim 3
Sau khi ổn định cấp tính
Vận động sớm
- Đánh giá phục hồi chức năng trong vòng 48 giờ sau nhập viện 1
- Bắt đầu vận động từ 24-48 giờ nếu tình trạng ổn định - không vận động quá sớm trong 24 giờ đầu 1
- Vận động ngắn, thường xuyên (ngồi dậy, đứng, đi) tốt hơn vận động cường độ cao sớm 1
Chống chỉ định vận động sớm
- Chọc động mạch để can thiệp 1
- Tình trạng y tế không ổn định 1
- Độ bão hòa oxy thấp 1
- Gãy xương chi dưới 1
Lưu ý quan trọng
- Không trì hoãn vì nghĩ triệu chứng sẽ tự khỏi - ngay cả cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) cũng cần đánh giá khẩn cấp 1, 4
- Không chờ đến ngày làm việc - cuối tuần có xu hướng trì hoãn nhiều hơn nhưng đột quỵ không chờ đợi 4
- Triệu chứng vận động và nói khó là nghiêm trọng nhất - cần hành động nhanh nhất 1