What are the causes of increased blood pressure in children that require screening?

Nguyên nhân tăng huyết áp ở trẻ em cần tầm soát

Ở trẻ nhỏ dưới 3 tuổi, bệnh lý nhu mô thận là nguyên nhân phổ biến nhất cần tầm soát, trong khi ở trẻ lớn hơn và thanh thiếu niên, béo phì là yếu tố nguy cơ mạnh nhất cho tăng huyết áp tiên phát. 1, 2

Nguyên nhân tăng huyết áp thứ phát cần tầm soát

Ở trẻ nhỏ (dưới 3 tuổi)

• Bệnh lý nhu mô thận chiếm 70-85% các trường hợp tăng huyết áp thứ phát ở trẻ tuổi học đường, và là nguyên nhân phổ biến nhất ở trẻ dưới 3 tuổi 3, 1
• Dị tật bẩm sinh của thận và đường tiết niệu, bệnh thận đa nang, và bệnh lý tắc nghẽn đường tiết niệu 1
• Bệnh lý mạch máu thận chiếm 12-13% các trường hợp 2
• Hẹp eo động mạch chủ - quan trọng ở trẻ nhỏ và thanh thiếu niên 2

Ở trẻ lớn và thanh thiếu niên

• Tăng huyết áp tiên phát chiếm 85-95% các trường hợp ở thanh thiếu niên, với béo phì là yếu tố nguy cơ mạnh nhất 3
• Bệnh lý nhu mô thận và dị tật cấu trúc thận vẫn chiếm 34-79% các trường hợp tăng huyết áp thứ phát 2
• Tăng aldosteron nguyên phát - phổ biến hơn ở thanh thiếu niên với tăng huyết áp kháng trị 2
• U tủy thượng thận (pheochromocytoma) 2
• Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn - có tỷ lệ 25-50% ở bệnh nhân tăng huyết áp kháng trị 2

Yếu tố nguy cơ cần đánh giá

Yếu tố có thể phòng ngừa

• Thừa cân và béo phì - tỷ lệ tăng huyết áp ở trẻ béo phì là 11%, so với 1-5% ở dân số chung 3
• Chế độ ăn uống - lượng natri cao trong khẩu phần 4
• Lối sống ít vận động 4
• Chất lượng giấc ngủ kém 5, 4
• Hút thuốc thụ động 4

Yếu tố không thể phòng ngừa

• Tiền sử gia đình tăng huyết áp 5, 4
• Cân nặng thấp khi sinh và sinh non 4
• Chủng tộc thiểu số 5
• Giới tính nam 4
• Yếu tố di truyền 4

Cách tiếp cận tầm soát có hệ thống

Tiền sử bệnh cần hỏi

• Tiền sử chu sinh: cân nặng khi sinh, tuổi thai, biến chứng chu sinh 1
• Tiền sử thận: nhiễm trùng tiết niệu, sỏi thận, phù 1
• Tiền sử gia đình: tăng huyết áp, bệnh thận, bệnh tim mạch 1
• Thuốc đang dùng: corticosteroid, thuốc chống viêm không steroid, thuốc kích thích 1, 2
• Các bệnh toàn thân: bệnh nội tiết, bệnh mạch máu 1

Khám lâm sàng trọng tâm

• Khám tim mạch: tiếng thổi tim, chênh lệch mạch đùi-quay, chênh lệch huyết áp chi trên/chi dưới gợi ý hẹp eo động mạch chủ 1
• Khám bụng: sờ khối u, nghe tiếng thổi động mạch thận 1
• Khám đáy mắt: thay đổi võng mạc, xuất huyết, phù gai thị gợi ý tổn thương cơ quan đích 1

Xét nghiệm cơ bản

• Điện giải đồ, ure, creatinine máu với eGFR - đánh giá chức năng thận và nguyên nhân thứ phát 1
• Công thức máu - sàng lọc thiếu máu hoặc bất thường huyết học 1
• Xét nghiệm nước tiểu: tìm máu, protein, dấu hiệu bệnh thận 1
• Tỷ lệ albumin/creatinine niệu - nhạy hơn que thử trong phát hiện tổn thương thận sớm 1

Chẩn đoán hình ảnh

• Siêu âm thận: đánh giá kích thước thận không đối xứng, giãn đài bể thận, bệnh nang, hoặc bất thường cấu trúc gợi ý bệnh mạch máu thận 1
• Siêu âm tim: đánh giá khối lượng thất trái và chức năng tim - phương pháp tốt nhất phát hiện tổn thương cơ quan đích do tăng huyết áp 1

Phân tầng mức độ nghiêm trọng

Tăng huyết áp độ 1

• Tiến hành các xét nghiệm cơ bản như trên 1
• Tái khám sau 1-2 tuần để xác nhận 1
• Theo dõi mỗi 3-6 tháng nếu chỉ quản lý bằng thay đổi lối sống 1

Tăng huyết áp độ 2

• Chuyển khẩn cấp đến chuyên khoa tăng huyết áp nhi trong vòng 1 tuần hoặc bắt đầu điều trị ngay trong khi làm xét nghiệm 1
• Nghi ngờ cao bệnh lý mạch máu thận nếu có: tăng huyết áp độ 2, tăng huyết áp tâm trương đáng kể, kích thước thận chênh lệch trên siêu âm, hoặc hạ kali máu 1
• Siêu âm tim bắt buộc để đánh giá tổn thương cơ quan đích 1

Lưu ý quan trọng

Cạm bẫy thường gặp: Tỷ lệ dương tính giả cao (37% và 17% trong các nghiên cứu) khi đo huyết áp một lần - cần đo lại nhiều lần để xác nhận trước khi làm xét nghiệm tốn kém 3, 1

Kỹ thuật đo: Bỏ số đo dao động đầu tiên, lấy trung bình các số đo tiếp theo trong cùng một lần khám 1