Điều trị viêm tuyến nước bọt mang tai
Điều trị viêm tuyến nước bọt mang tai phụ thuộc vào nguyên nhân: viêm nhiễm khuẩn cấp tính cần kháng sinh phổ rộng và dẫn lưu mủ nếu có áp xe, trong khi viêm mạn tính có thể đáp ứng với các biện pháp bảo tồn như massage tuyến, chườm ấm, và duy trì hydrat hóa. 1, 2, 3
Đánh giá ban đầu
Xác định loại viêm:
- Viêm cấp tính nhiễm khuẩn: Sưng đau đột ngột, có mủ chảy từ ống tuyến, sốt, triệu chứng toàn thân 3, 4
- Viêm mạn tính tái phát: Sưng đau tái đi tái lại, thường ở trẻ em 3-6 tuổi, có thể tự khỏi sau tuổi dậy thì 5
- Viêm do bệnh toàn thân: Liên quan đến hội chứng Sjögren, viêm khớp dạng thấp, hoặc thuốc gây giảm tiết nước bọt 2, 4
Hình ảnh học:
- Siêu âm là phương pháp đầu tiên để phân biệt khối trong tuyến và đánh giá tổn thương thùy nông 6, 1
- MRI có thuốc cản quang là phương pháp ưu tiên khi cần đánh giá toàn diện, đặc biệt khi nghi ngờ ác tính hoặc tổn thương thùy sâu 6, 1
- Chụp tuyến nước bọt (sialography) có thể giúp chẩn đoán và đôi khi có tác dụng điều trị trong viêm tái phát 5
Điều trị viêm cấp tính nhiễm khuẩn
Kháng sinh:
- Vi khuẩn thường gặp nhất là Staphylococcus aureus (80% trường hợp), tiếp theo là Streptococcus, vi khuẩn kỵ khí (Peptostreptococcus, Prevotella, Porphyromonas), và trực khuẩn gram âm 3, 4
- Kháng sinh phổ rộng đường tĩnh mạch ban đầu phải bao phủ cả vi khuẩn hiếu khí và kỵ khí, đặc biệt các chủng sinh beta-lactamase (có ở gần 75% bệnh nhân) 3, 4
- Điều chỉnh kháng sinh dựa trên kết quả cấy và kháng sinh đồ 2, 3
Các biện pháp hỗ trợ:
Dẫn lưu phẫu thuật:
- Bắt buộc khi đã hình thành áp xe 3, 4
- Dẫn lưu sớm giúp ngăn ngừa biến chứng và tăng tốc độ hồi phục 4
Điều trị viêm mạn tính
Biện pháp bảo tồn (ưu tiên đầu tiên):
- Massage tuyến thường xuyên để dẫn lưu mủ 2
- Chườm ấm ẩm tại chỗ 2
- Dẫn lưu mủ định kỳ bằng cách thao tác tuyến tại phòng khám 2
- Duy trì hydrat hóa và vệ sinh răng miệng 3, 4
Lưu ý quan trọng: Nghiên cứu gần đây cho thấy viêm mủ mạn tính tuyến mang tai, đặc biệt ở bệnh nhân Sjögren, có thể được kiểm soát thành công bằng các biện pháp bảo tồn mà không cần kháng sinh 2
Điều trị y khoa tích cực:
- Kháng sinh chỉ dùng khi có đợt cấp với nhiễm trùng rõ ràng 2, 7
- Với bệnh lý viêm toàn thân (như GPA), thuốc ức chế miễn dịch và glucocorticoid là điều trị chính 1
Phẫu thuật (chỉ khi thất bại điều trị bảo tồn):
- Cắt tuyến mang tai (parotidectomy) dành cho người lớn có triệu chứng dai dẳng không đáp ứng với điều trị nội khoa kéo dài 5, 7
- Các lựa chọn khác: thắt ống tuyến, cắt thần kinh tympanic 5
- Ở trẻ em, thường tự khỏi sau tuổi dậy thì nên nên theo dõi chờ đợi 5
Các yếu tố nguy cơ cần xử lý
- Mất nước, suy dinh dưỡng 4
- Sỏi tuyến nước bọt 4
- Thuốc làm giảm tiết nước bọt 4
- Ức chế miễn dịch 4
- U ác tính trong miệng 4
Cảnh báo quan trọng
Không được:
- Chỉ dựa vào hình ảnh học để phân biệt lành tính hay ác tính - cần sinh thiết kim nhỏ (FNA) khi nghi ngờ ác tính 6, 1
- Bắt đầu phẫu thuật trước khi thử điều trị nội khoa thích hợp cho các tình trạng viêm 1
- Sử dụng kháng sinh kéo dài không cần thiết trong viêm mạn tính khi các biện pháp bảo tồn có thể hiệu quả 2
Cần chú ý: