Điều trị ngoại trú viêm tuyến nước bọt mang tai
Điều trị ngoại trú viêm tuyến nước bọt mang tai cấp tính nên bao gồm kháng sinh, biện pháp bảo tồn (massage tuyến, chườm ấm, thuốc kích thích tiết nước bọt), và đảm bảo hydrat hóa đầy đủ, với theo dõi chặt chẽ để phát hiện sớm biến chứng áp xe cần can thiệp phẫu thuật.
Chiến lược điều trị ban đầu
Quản lý y khoa bảo tồn
- Kháng sinh là nền tảng điều trị viêm tuyến mang tai cấp tính do vi khuẩn, nhắm vào các vi khuẩn gram dương thường gặp từ khoang miệng 1, 2
- Massage tuyến giúp tăng lưu lượng nước bọt và đẩy mủ ra khỏi ống dẫn 2
- Chườm ấm vùng tuyến mang tai giúp giảm đau và tăng tuần hoàn 2
- Thuốc kích thích tiết nước bọt (sialogogues) như kẹo chua hoặc nước chanh giúp tăng dòng chảy nước bọt 2
- Hydrat hóa đầy đủ qua đường uống để duy trì sản xuất nước bọt 2
Đánh giá nguyên nhân gây tắc nghẽn
- Kiểm tra sỏi tuyến nước bọt trong ống Stensen có thể gây viêm tái phát 1, 3
- Tìm dị vật trong ống dẫn có thể gây tắc nghẽn và nhiễm trùng thứ phát 4
- Đánh giá giảm tiết nước bọt do thuốc (như thuốc kháng cholinergic) hoặc bệnh lý toàn thân 5
Chỉ định chuyển tuyến cấp cứu
Dấu hiệu cần nhập viện ngay
- Hình thành áp xe với sưng nề lan rộng, đỏ da, hoặc dao động khi sờ 3
- Sốt cao không đáp ứng với điều trị ngoại trú 3
- Triệu chứng toàn thân như nhiễm trùng huyết hoặc suy giảm trạng thái chung 3
- Liệt dây thần kinh mặt gợi ý khối u ác tính hoặc biến chứng nghiêm trọng 6, 7
Theo dõi và tái khám
Lịch trình theo dõi
- Tái khám sau 48-72 giờ để đánh giá đáp ứng với điều trị kháng sinh 2
- Nếu không cải thiện sau 3-5 ngày điều trị ngoại trú, cần xem xét nhập viện hoặc chuyển chuyên khoa tai mũi họng 2
- Siêu âm cổ nếu nghi ngờ áp xe hoặc khối u khi triệu chứng kéo dài 6
Viêm tuyến mang tai mạn tính tái phát
- Lên đến 40% bệnh nhân có thể không đáp ứng đầy đủ với điều trị bảo tồn 2
- Sialography vẫn là xét nghiệm chẩn đoán lựa chọn cho viêm mạn tính 8
- Sialendoscopy (nội soi ống tuyến nước bọt) là lựa chọn xâm lấn tối thiểu khi điều trị bảo tồn thất bại, giúp chẩn đoán và điều trị đồng thời 8, 2
- Phẫu thuật cắt tuyến mang tai chỉ được xem xét khi các biện pháp khác thất bại do nguy cơ biến chứng đáng kể 1, 8
Cạm bẫy thường gặp cần tránh
- Không nhận biết kịp thời áp xe đang hình thành, dẫn đến chậm trễ dẫn lưu phẫu thuật 3
- Bỏ qua đánh giá khối u ác tính khi có liệt dây thần kinh mặt hoặc khối cứng không đau 6, 7
- Điều trị kéo dài không hiệu quả mà không chuyển chuyên khoa để đánh giá nguyên nhân tắc nghẽn hoặc bệnh lý nền 2
- Không xem xét nhiễm nấm Candida trong viêm mạn tính, đặc biệt ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch 4