Is deep brain stimulation (DBS) a recommended treatment for bipolar disorder type 1?

Deep Brain Stimulation voor Bipolaire Stoornis Type 1

Deep brain stimulation (DBS) is momenteel NIET aanbevolen als standaardbehandeling voor bipolaire stoornis type 1 en moet worden beschouwd als een experimentele interventie die alleen in uitzonderlijke gevallen van ernstige, therapieresistente ziekte kan worden overwogen.

Huidige Wetenschappelijke Status

Het bewijs voor DBS bij bipolaire stoornis type 1 is zeer beperkt en bestaat voornamelijk uit kleine case studies en theoretische overwegingen 1, 2, 3. In tegenstelling tot de gevestigde rol van DBS bij de ziekte van Parkinson 4 en zelfs bij ernstige, therapieresistente Tourette-syndroom (waar ongeveer 97% verbetering wordt gezien) 4, 5, 6, ontbreekt vergelijkbaar bewijs voor bipolaire stoornis.

Waarom DBS Niet Routinematig Wordt Aanbevolen

• Geen gecontroleerde trials: Er zijn tot op heden geen succesvolle klinische studies met voldoende deelnemers, gematchte controlegroepen, sham-stimulatie, randomisatie en prospectief gedefinieerde eindpunten voor DBS bij bipolaire stoornis 7, 3

• Experimentele fase: DBS voor bipolaire depressie wordt beschouwd als een experimentele behandelingsoptie die nog wetenschappelijke evaluatie ondergaat 3

• Beperkte evidence base: Het bewijs komt voornamelijk uit kleine studies gericht op majeure depressieve stoornis, niet specifiek bipolaire stoornis type 1 1, 3

Wanneer DBS Theoretisch Overwogen Zou Kunnen Worden

Als DBS ooit wordt overwogen voor bipolaire stoornis type 1, zou dit alleen moeten gebeuren onder zeer strikte criteria (gebaseerd op parallellen met andere aandoeningen waar DBS wordt gebruikt):

• Ernstige therapieresistentie: Falen van meerdere adequate behandelingen met stemmingsstabilisatoren (lithium, valproaat) en atypische antipsychotica 8, 9

• Significante functionele beperking: Ernstige impact op dagelijks functioneren en kwaliteit van leven ondanks optimale farmacotherapie 1

• Stabiele comorbiditeiten: Alle comorbide psychiatrische aandoeningen moeten stabiel behandeld zijn 6

• Onderzoekscontext: Idealiter alleen binnen geregistreerde klinische trials met strikte monitoring 3

Belangrijke Kanttekeningen

• Risico op affectieve switch: Bij bipolaire stoornis bestaat het theoretische risico op het induceren van (hypo)manie door hersenstimulatie, een uniek risico dat niet bestaat bij unipolare depressie 8, 2

• Onbekende cognitieve effecten: Hoewel cognitieve veiligheid is gerapporteerd bij majeure depressie, zijn de effecten bij bipolaire stoornis onbekend 3

• Invasiviteit: DBS is een invasieve neurochirurgische procedure met inherente risico's zoals infectie, bloeding en permanente implantatie 4, 3

Aanbevolen Behandelalgoritme voor Bipolaire Stoornis Type 1

In plaats van DBS, volg deze evidence-based benadering:

1. Eerste lijn: Stemmingsstabilisatoren (lithium of valproaat) als monotherapie 8, 9

2. Tweede lijn: Combinatietherapie met stemmingsstabilisator plus atypisch antipsychoticum (olanzapine, risperidon, aripiprazol, quetiapine) 9

3. Voor depressieve episodes: Bupropion of SSRI's toegevoegd aan stemmingsstabilisator (risico op manie-inductie 5-10%) 8

4. Voor resistente gevallen: Elektroconvulsietherapie (ECT) heeft bewezen effectiviteit en moet worden overwogen vóór experimentele opties 8, 2

5. Andere hersenstimulatie: Transcraniale magnetische stimulatie (TMS) of transcraniale direct current stimulatie (tDCS) hebben meer bewijs dan DBS en zijn niet-invasief 2

Conclusie over Onderzoeksrichting

Hoewel er theoretische rationale bestaat voor DBS bij bipolaire depressie (gebaseerd op neuroimaging studies die abnormaliteiten in de subgenuale cingulate cortex tonen) 1, zijn grotere gerandomiseerde gecontroleerde trials met lange termijn follow-up absoluut noodzakelijk voordat DBS kan worden aanbevolen 2, 3. De huidige wetenschappelijke consensus is dat DBS experimenteel blijft en niet geschikt is voor routinematige klinische toepassing bij bipolaire stoornis type 1.