Etanol Kaynaklı Akut Pankreatitin Mekanizması
Etanol, pankreas asinüs hücrelerinde doğrudan toksik etki göstererek ve/veya metabolitleri aracılığıyla hücre hasarına yol açar; bu süreç pankreatik sindirim enzimlerinin hücre içinde erken aktivasyonuna neden olur ve tekrarlayan akut ataklar sonucunda nekroz-fibrozis döngüsü başlatır. 1
Patofizyolojik Mekanizma
Asinüs Hücresi Düzeyinde Etki
Pankreas asinüs hücreleri alkolü metabolize edebilme kapasitesine sahiptir ve etanol ile metabolitlerinin bu hücreler üzerinde doğrudan toksik etkileri vardır 1
Etanol, pankreatik sindirim enzimlerinin hücre içinde조기 aktivasyonuna (intrasellüler aktivasyon) yol açar; bu durum normalde ekstrasellüler ortamda aktif olması gereken enzimlerin hücre içinde aktif hale gelmesi anlamına gelir 2
Bu erken enzim aktivasyonu pankreas parankiminin yıkımına neden olur ve kademeli bir inflamatuar kaskad başlatır 2
Sistemik İnflamatuar Yanıt
Pankreas parankimindeki hasar, koagülasyon, kinin, kompleman ve fibrinolitik kaskadların sistemik aktivasyonunu tetikler 2
Bu süreç sitokinlerin ve reaktif oksijen metabolitlerinin salınımıyla devam eder 2
Şiddetli ve kontrolsüz vakalarda bu sistemik yanıt şok, akut böbrek yetmezliği ve akut respiratuar distres sendromuna (ARDS) yol açabilir 2
Nekroz-Fibrozis Hipotezi
Güncel kanıtlar, alkolik pankreatitin başlangıçtan itibaren kronik bir hastalık olmadığını, aksine akut bir süreç olarak başladığını göstermektedir 1
Tekrarlayan akut hasar atakları, kronik pankreatitin karakteristik değişikliklerine (asinüs atrofisi ve fibrozis) yol açar ve sonuçta ekzokrin ve endokrin disfonksiyon gelişir 1
Pankreas stellat hücreleri, alkolik pankreatik fibroziste giderek artan bir rol oynamaktadır ve bu hücreler fibrotik sürecin ana medyatörleri olarak karakterize edilmiştir 1
Tetikleyici Faktör Gerekliliği
Etanol ve metabolitlerinin asinüs hücreleri üzerindeki doğrudan toksik etkileri, uygun bir tetikleyici faktörün varlığında pankreası hasara yatkın hale getirir 1
Bu nedenle, etanol tek başına her zaman pankreatite yol açmaz; ek faktörlerin varlığı hastalığın gelişimi için gereklidir 1
Klinik Sonuçlar
Vakaların yaklaşık %85-90'ında akut pankreatit kendi kendini sınırlar ve 4-7 gün içinde spontan olarak geriler 2
Kalan %10-15'lik grupta hastalık yaşamı tehdit edici seyir gösterir ve yoğun bakım desteği gerektirir 2
Etanol, akut pankreatit vakalarının yaklaşık %35'inden sorumludur ve safra taşları (%45) ile birlikte en sık iki etiyolojik faktördür 2