ERCP Sonrası Pankreatit Riskini Azaltan Medikal Ajanlar
ERCP yapılan tüm hastalara, kontrendikasyon yoksa, işlem öncesi veya hemen sonrasında rektal yolla 100 mg diklofenak veya indometazin uygulanmalıdır. 1
Birincil Öneri: Rektal NSAİİ'ler
İndometazin veya Diklofenak
Rektal indometazin veya diklofenak, post-ERCP pankreatit (PEP) insidansını ve şiddetini anlamlı şekilde azaltır ve Avrupa Gastrointestinal Endoskopi Derneği (ESGE) tarafından rutin kullanımı güçlü şekilde önerilmektedir. 1
Doz ve uygulama zamanı: 100 mg rektal indometazin veya diklofenak, ERCP'den hemen önce veya hemen sonra uygulanmalıdır. 2, 3
Etki mekanizması: Rektal yol, ilk geçiş metabolizmasını atlayarak hızlı sistemik emilim sağlar ve anti-inflamatuar etki gösterir. 2
Kanıt gücü: Altı meta-analiz (2009-2014 arası) NSAİİ'lerin hem hafif hem de orta/şiddetli PEP'i önlemede plaseboya üstün olduğunu göstermiştir. 1
Maliyet-etkinlik: Bu yaklaşımın maliyet-etkin olduğu kanıtlanmıştır. 1
Hangi Hastalara Uygulanmalı?
Tüm ERCP hastalarına kontrendikasyon yoksa rutin olarak uygulanmalıdır - sadece yüksek riskli hastalara değil. 2, 4
Hem yüksek riskli hem de seçilmemiş (unselected) hastalarda etkilidir. 4
Kontrendikasyonlar
Yüksek Riskli Hastalarda Ek Önlem: Pankreatik Stent
Profilaktik Pankreatik Stent Yerleştirilmesi
Yüksek riskli hastalarda rektal NSAİİ'lere ek olarak profilaktik pankreatik stent (5-Fr) yerleştirilmesi düşünülmelidir. 1, 3
Üç meta-analiz, profilaktik pankreatik stentin PEP insidansını ve şiddetini anlamlı şekilde azalttığını göstermiştir. 1
Maliyet-etkinlik: Pankreatik stent yerleştirilmesi sadece yüksek riskli hasta/işlemlerde maliyet-etkindir. 1
Yüksek Risk Kriterleri
Aşağıdaki durumlar yüksek risk olarak kabul edilir: 1
- Precut biliyer sfinkterotomi
- Pankreatik kılavuz tel yardımlı biliyer kanülasyon
- Endoskopik balon sfinkteroplasti
- Pankreatik sfinkterotomi
- Aşağıdaki risk faktörlerinden üçten fazlasının varlığı:
- Kadın cinsiyet
- Önceki pankreatit öyküsü
- Genç yaş
- Dilate olmayan ekstrahepatik safra yolları
- Kronik pankreatit yokluğu
- Normal serum bilirubini
- Kanülasyon girişim süresi ≥10 dakika
- Birden fazla pankreatik kılavuz tel geçişi
- Pankreatik enjeksiyon
- Safra yolu taşlarının temizlenememesi
Özel Durum: Primer Sklerozan Kolanjit (PSK) Hastaları
Profilaktik Antibiyotikler
PSK hastalarında ERCP öncesi rutin profilaktik antibiyotik uygulanması önerilir. 1
Bir Cochrane meta-analizi (9 RCT, 1,573 hasta), profilaktik antibiyotiklerin kolanjit (RR: 0.54), septisemi (RR: 0.35), bakteremi (RR: 0.50) ve pankreatiti (RR: 0.54) önlediğini göstermiştir. 1
PSK hastalarında drenajın tam veya kolay sağlanamadığı durumlarda antibiyotik profilaksisi özellikle önemlidir. 1
Kritik Uyarılar ve Yaygın Hatalar
Zamanlama Hataları
NSAİİ supozituvarının optimal zamanda (ERCP'den hemen önce veya hemen sonra) uygulanmaması etkinliği azaltabilir. 2
İşlemden saatler önce veya sonra uygulama yeterli koruma sağlamaz. 2
Kontrendikasyon Taraması Unutulmamalı
- Her hastada NSAİİ kontrendikasyonları mutlaka sorgulanmalıdır. 2
Yüksek Riskli Hastalarda Tek Başına NSAİİ Yeterli Olmayabilir
- Yüksek riskli hastalarda rektal NSAİİ ile birlikte profilaktik pankreatik stent kombinasyonu düşünülmelidir. 2
Kanıt Kalitesi ve Çelişkili Veriler
Güçlü Destekleyici Kanıtlar
Çok sayıda meta-analiz ve randomize kontrollü çalışma rektal NSAİİ'lerin etkinliğini tutarlı şekilde göstermiştir. 6, 4, 7, 8
Özellikle 2012 yılındaki çok merkezli RCT (602 hasta), yüksek riskli hastalarda rektal indometazinin PEP insidansını %16.9'dan %9.2'ye düşürdüğünü göstermiştir (P=0.005). 6
Çelişkili Veri
Bir İspanyol kohort çalışması (1,512 ERCP), rektal diklofenağın seçilmemiş ardışık hastalarda PEP'i önlemediğini bildirmiştir (%3.4 vs %2.8, p=0.554). 9
Ancak bu çalışma, çok sayıda meta-analiz ve kılavuz önerisiyle çelişmektedir ve metodolojik farklılıklar içerebilir. 9
Klinik karar: Güçlü kılavuz önerileri ve çok sayıda destekleyici meta-analiz göz önüne alındığında, rektal NSAİİ kullanımı standart uygulama olarak devam etmelidir. 1, 2
Uygulama Algoritması
Tüm ERCP hastaları için: Kontrendikasyon taraması yap → Yoksa 100 mg rektal indometazin veya diklofenak uygula (işlem öncesi veya hemen sonrası) 2, 3
Yüksek risk değerlendirmesi: Yukarıdaki kriterleri kontrol et 1
Yüksek riskli hastalar için: Rektal NSAİİ + profilaktik pankreatik stent (5-Fr) kombinasyonu düşün 3, 5
PSK hastaları için: Rektal NSAİİ + profilaktik antibiyotik uygula 1