Caprini Skorlaması ve Profilaksi Protokolü
Caprini Skorunun Hesaplanması
Caprini skoru, çeşitli VTE risk faktörlerine puan verilerek hesaplanan ve toplam puana göre hastaları risk kategorilerine ayıran bir değerlendirme sistemidir. 1
Risk Faktörlerine Puan Verme Sistemi
Caprini modeli, hastanın tıbbi öyküsü ve mevcut sağlık durumuna göre puan atar ve bu puanlar toplanarak toplam risk skoru elde edilir 1. Sistem şu risk faktörlerini içerir:
- Cerrahi tipi ve süresi (örneğin, 4 saatten uzun süren operasyonlar daha yüksek puan alır) 2
- Hasta özellikleri (yaş, VKİ, immobilizasyon durumu) 1
- Geçmiş tıbbi öykü (önceki VTE, kanser, koagülopati) 1
- Laboratuvar değerleri ve diğer klinik faktörler 1
Risk Kategorileri
Toplam puana göre hastalar şu kategorilere ayrılır 1:
- Çok düşük risk: Caprini skoru 0 (VTE riski <0.5%)
- Düşük risk: Caprini skoru 1-2 (VTE riski ~1.5%)
- Orta risk: Caprini skoru 3-4 (VTE riski ~3.0%)
- Yüksek risk: Caprini skoru ≥5 (VTE riski ~6.0%)
Skorlamaya Göre Profilaksi Protokolü
Çok Düşük Risk (Caprini Skoru 0)
Erken mobilizasyon dışında spesifik farmakolojik veya mekanik profilaksi önerilmez. 1
Düşük Risk (Caprini Skoru 1-2)
Mekanik profilaksi, tercihen aralıklı pnömatik kompresyon (IPC) önerilir. 1
- IPC, profilaksi uygulanmamasına tercih edilir (Grade 2C) 1
- Alternatif olarak elastik çoraplar kullanılabilir 4
- Erken ambülasyon devam etmelidir 4, 3
Orta Risk (Caprini Skoru 3-4)
Majör kanama riski yüksek olmayan hastalarda farmakolojik profilaksi (LMWH veya LDUH) önerilir. 1, 2
Kanama Riski Düşük Hastalar:
- LMWH (enoksaparin 40 mg subkutan günde bir kez) (Grade 2B) 1, 2
- LDUH (5000 Ü subkutan günde 2-3 kez) (Grade 2B) 1, 2
- Alternatif: Mekanik profilaksi (IPC) (Grade 2C) 1
- Profilaksi süresi: 10-14 gün 2
- Farmakolojik profilaksi postoperatif 12-24 saat içinde başlatılmalıdır 2
Kanama Riski Yüksek Hastalar:
- Mekanik profilaksi (tercihen IPC) kullanılmalıdır 1, 4
- Kanama riski azalana kadar farmakolojik profilaksi ertelenir 1, 4
- Kanama riski düştüğünde farmakolojik profilaksi yeniden değerlendirilir (Grade 2C) 1
Yüksek Risk (Caprini Skoru ≥5)
Majör kanama riski yüksek olmayan hastalarda LMWH veya LDUH ile farmakolojik profilaksi kesinlikle önerilir ve mekanik profilaksi eklenmelidir. 1, 4
Kanama Riski Düşük Hastalar:
- LMWH (Grade 1B) veya LDUH (Grade 1B) 1
- Ek olarak mekanik profilaksi (elastik çoraplar veya IPC) eklenmelidir (Grade 2C) 1, 4
- Hasta tamamen ambulatuvar olana kadar sekansiyel kompresyon cihazları devam etmelidir 2
Kanser Cerrahisi Geçiren Yüksek Riskli Hastalar:
- Uzatılmış süre profilaksi (4 hafta) LMWH ile önerilir (Grade 1B) 1, 2, 4
- Bu özellikle abdominal veya pelvik kanser cerrahisi geçiren hastalarda geçerlidir 1, 2, 4
- Standart süre (10-14 gün) yerine 28-35 güne kadar uzatılabilir 2
Kanama Riski Yüksek Hastalar:
- Sadece mekanik profilaksi (tercihen IPC) kullanılır 1
- Kanama riski azalana kadar farmakolojik profilaksi başlatılmaz (Grade 2C) 1
Önemli Uyarılar ve Tuzaklar
Kaçınılması Gereken Hatalar:
- Orta-yüksek riskli hastalarda sadece erken ambülasyona güvenmek yetersizdir ve önlenebilir VTE olaylarına yol açabilir 4
- Sadece cerrahi branşa göre profilaksi kararı vermek hatalıdır; risk skorlaması yapılmalıdır 2
- Orta riskli hastalarda kanama riski yüksek değilse sadece mekanik profilaksiye güvenmek yetersizdir 2
Önerilmeyen Uygulamalar:
- Primer VTE profilaksisi için IVC filtresi kullanılmamalıdır (Grade 2C) 1, 2
- Rutin sürveyans duplex ultrasonografi yapılmamalıdır (Grade 2C) 1, 2
Alternatif İlaçlar:
- Heparinler kullanılamıyorsa fondaparinuks 2.5 mg subkutan günde bir kez alternatif olabilir 2
Çok Yüksek Risk Grubu (Caprini ≥11):
Bazı çalışmalar Caprini skoru ≥11 olan hastaların ekstrem yüksek risk grubunu oluşturduğunu ve standart profilaksiye rağmen %59'a varan DVT insidansı gösterdiğini bildirmiştir 5. Bu hastalar daha etkili profilaksi rejimleri gerektirebilir, ancak bu konuda kesin kılavuz önerileri henüz yoktur 5.