Szkodliwość dziegcia węglowego (Coal Tar)
Ryzyko zdrowotne
Diegieć węglowy stosowany miejscowo w preparatach dermatologicznych nie wykazuje udowodnionego zwiększonego ryzyka nowotworów u ludzi, mimo że jest rakotwórczy u zwierząt i w warunkach narażenia zawodowego. 1
Działania niepożądane przy stosowaniu dermatologicznym
- Podrażnienie miejscowe - najczęstszy efekt uboczny obejmujący zapalenie mieszków włosowych, kontaktowe zapalenie skóry i fototoksyczność 1
- Problemy kosmetyczne - plamienie ubrań i charakterystyczny zapach dziegciu, co zmniejsza przestrzeganie zaleceń przez pacjentów 1
- Fototoksyczność - wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) działają jako fotouczulacze poprzez mechanizm zależny od tlenu 1
Kontrowersja dotycząca rakotwórczości
Badania dermatologiczne preparatów miejscowych nie wykazały zwiększonego ryzyka, ale badania na zwierzętach i zawodowe narażenie dokumentują rakotwórczość przy długotrwałym narażeniu przez wiele lat 1. Badania epidemiologiczne pacjentów otrzymujących terapię dziegciem węglowym nie wykazały związku z zwiększonym ryzykiem raka 2, 3.
Ciąża i laktacja
- Zaleca się unikanie preparatów z dziegciem węglowym podczas ciąży i laktacji 1
- Retrospektywna analiza stosowania u ludzi nie wykazała działań niepożądanych na płód 1
- Badania na zwierzętach przy dużych dawkach wykazały zwiększone ryzyko rozszczepów podniebienia, małych płuc i śmiertelności okołoporodowej 1
Narażenie zawodowe i środowiskowe
Wysokie ryzyko przy narażeniu zawodowym
Narażenie zawodowe na dziegieć węglowy stwarza znaczące ryzyko raka - szczególnie u pracowników przemysłu dziegciowego i przy pracach drogowych 1, 4:
- Historyczne obserwacje (1775-1875) dokumentowały raka moszny u kominiarzy i raka skóry u pracowników przemysłu dziegciowego 1
- Przy pracach drogowych z użyciem mieszanek dziegciowo-bitumicznych, stężenia benzo[a]pirenu (BaP) przekraczały 1 μg/m³ w około 50% przypadków, a 5 μg/m³ w około 15% przypadków 4
- Najwyższe zmierzone stężenie BaP wynosiło 22 μg/m³ 4
Narażenie środowiskowe
Nawierzchnie uszczelnione dziegciem węglowym zwiększają ryzyko raka poprzez przypadkowe spożycie WWA z pyłu domowego i gleby 5:
- Centralne oszacowanie nadmiernego ryzyka raka przy narażeniu przez całe życie przekraczało 1 × 10⁻⁴ 5
- Narażenie dzieci w wieku 0-6 lat na zanieczyszczony pył domowy generowało szacunkowe nadmierne ryzyko raka wynoszące 6 × 10⁻⁵ 5
- Gleba była głównym czynnikiem ryzyka 5
Leczenie i zarządzanie
Przy stosowaniu terapeutycznym
Preparaty dziegcia węglowego są zalecane do leczenia łuszczycy łagodnej do umiarkowanej z rekomendacją klasy A 1:
- Stosowanie przez 8-12 tygodni 1
- Terapia Goeckermana (dziegieć węglowy + fototerapia NB-UVB) ma wystarczające dowody skuteczności 1
- Aplikacja dziegcia na 1 dzień przed fototerapią może być pomocna, ale bezpośrednio przed może powodować pigmentację 1