What supplements are recommended to improve oocyte quality?

Suplementacja w poprawie jakości oocytów

Koenzym Q10 (CoQ10) jest obecnie najlepiej udokumentowanym suplementem poprawiającym jakość oocytów u kobiet w starszym wieku rozrodczym, z dowodami wskazującymi na poprawę wskaźników zapłodnienia, jakości zarodków i funkcji mitochondrialnej.

Koenzym Q10 – suplement pierwszego wyboru

CoQ10 powinien być rozważany jako podstawowa suplementacja u kobiet powyżej 31. roku życia planujących ciążę lub poddających się leczeniu niepłodności. 1, 2, 3

Mechanizmy działania CoQ10:

• Przywraca funkcję mitochondrialną poprzez zwiększenie produkcji ATP w oocytach, która fizjologicznie spada z wiekiem 3
• Redukuje stres oksydacyjny poprzez obniżenie poziomu nadtlenków i uszkodzeń DNA 1
• Zapobiega apoptozie oocytów i fragmentacji komórek jajowych 1, 2
• Zmniejsza częstość aberracji chromosomowych związanych z wiekiem 2
• Poprawia strukturę wrzeciona podziałowego i prawidłowe ustawienie chromosomów podczas mejozy 1

Efekty kliniczne CoQ10:

• Zwiększa wskaźniki zapłodnienia u kobiet powyżej 31. roku życia 2
• Poprawia jakość i dojrzałość zarodków podczas IVF i IVM 2
• Przywraca rezerwy jajnikowe i może zapobiegać przedwczesnej niewydolności jajników 3
• Odwraca związany z wiekiem spadek jakości i ilości oocytów nawet przy krótkotrwałym stosowaniu 3

Uwagi praktyczne:

Badania wykazały, że nawet krótkoterminowa suplementacja CoQ10 rozpoczęta w okresie szybkiego spadku funkcji rozrodczych związanego z wiekiem jest skuteczna 3. Suplementacja powinna być rozpoczęta przed i kontynuowana podczas leczenia ART 2.

Kwasy tłuszczowe omega-3

Dieta bogata w kwasy omega-3 przedłuża funkcję rozrodczą i poprawia jakość oocytów, nawet gdy jest wprowadzona w późniejszym wieku rozrodczym. 4

Zalecenia dotyczące omega-3:

• Długotrwałe spożycie omega-3 przedłuża funkcję rozrodczą do zaawansowanego wieku matczynego 4
• Krótkoterminowe leczenie dietetyczne omega-3 poprawia jakość oocytów nawet po rozpoczęciu związanego z wiekiem spadku funkcji 4
• Unikać diety bogatej w omega-6, która jest związana z bardzo słabymi wynikami rozrodczymi w starszym wieku 4

Antyoksydanty – ograniczone dowody

Mimo teoretycznych korzyści, dowody na skuteczność ogólnych antyoksydantów w poprawie wyników płodności są niskiej jakości i niewystarczające do jednoznacznych zaleceń. 5

Kluczowe ograniczenia:

• Tylko 4 małe badania RCT oceniały żywe urodzenia, z niską jakością dowodów 5
• Brak standaryzacji technik pomiaru stresu oksydacyjnego między badaniami 5
• Heterogeniczność badań utrudnia metaanalizę 5
• Niewystarczające dane dotyczące działań niepożądanych 5

Stanowisko wytycznych:

Wytyczne AUA/ASRM z 2021 roku stwierdzają, że korzyści z suplementów (antyoksydantów, witamin) są wątpliwej użyteczności klinicznej w leczeniu niepłodności, a istniejące dane są niewystarczające do rekomendacji konkretnych środków 5.

Preparaty ziołowe – nie zalecane

Terapie ziołowe nie powinny być rutynowo stosowane ze względu na słabą jakość dowodów i potencjalne działania niepożądane. 5

Problemy z preparatami ziołowymi:

• Tylko 33% badań wykazało pozytywny wpływ na wskaźniki ciąż 5
• 16,6% badań zgłosiło działania niepożądane 5
• Poważne reakcje hematologiczne odnotowano przy stosowaniu szafranu (Crocus sativus Linn) 5
• Niska jakość metodologiczna większości badań 5

Algorytm postępowania

Dla kobiet <35 lat planujących ciążę:

1. Rozważyć CoQ10 jeśli występują czynniki ryzyka obniżonej jakości oocytów
2. Wprowadzić dietę bogatą w omega-3 jako strategię długoterminową 4
3. Unikać suplementacji ogólnymi antyoksydantami bez konkretnych wskazań 5

Dla kobiet ≥35 lat lub z niepłodnością:

1. Rozpocząć suplementację CoQ10 przed planowanym leczeniem ART 2, 3
2. Kontynuować CoQ10 podczas stymulacji jajników i procedur ART 2
3. Optymalizować spożycie omega-3 poprzez dietę lub suplementację 4
4. Unikać preparatów ziołowych ze względu na niewystarczające dowody bezpieczeństwa 5

Dla kobiet poddających się IVF/IVM:

1. CoQ10 jako podstawowa suplementacja u pacjentek ≥31 lat 2
2. Rozpocząć suplementację z wyprzedzeniem przed cyklem stymulacji 2, 3
3. Monitorować odpowiedź jajników i jakość zarodków 2

Kluczowe przestrogi

Najważniejsze pułapki do uniknięcia:

• Nie stosować wieloskładnikowych preparatów antyoksydacyjnych bez udokumentowanej skuteczności – skupić się na CoQ10 5
• Nie opóźniać leczenia ART w nadziei na poprawę jakości oocytów wyłącznie poprzez suplementację
• Unikać preparatów ziołowych ze względu na potencjalne działania niepożądane i brak standaryzacji 5
• Nie ignorować innych czynników wpływających na płodność – palenie tytoniu, otyłość, ekspozycja na toksyny 5

Ważne zastrzeżenie: Mimo że CoQ10 wykazuje najsilniejsze dowody skuteczności, wszystkie badania podkreślają potrzebę większych, dobrze zaprojektowanych badań RCT oceniających żywe urodzenia jako punkt końcowy 5, 2. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę profil bezpieczeństwa CoQ10 i mechanizmy biologiczne, suplementacja jest uzasadniona u kobiet w starszym wieku rozrodczym.