DMD'de Kreatin Kinaz (CK) Düzeylerinde Dalgalanma Mümkündür
Evet, Duchenne Musküler Distrofi (DMD) hastalarında serum kreatin kinaz (CK) düzeylerinde hem kısa dönemli hem de uzun dönemli önemli dalgalanmalar görülür ve bu dalgalanmalar rastgele değildir.
Kısa Dönemli Dalgalanmalar (Günlük/Saatlik)
DMD'li hastalarda CK düzeylerinde büyük ve görünüşte rastgele gibi görünen dalgalanmalar uzun zamandır bilinmektedir 1. Ancak, bu dalgalanmaların aslında rastgele olmadığı gösterilmiştir:
Fiziksel aktivite ile doğrudan ilişki vardır: 2-9 yaş arası yedi DMD'li çocukta yapılan detaylı çalışmada, 4 gün boyunca her 4 saatte bir kan alınmış ve aktivite saatlik olarak kaydedilmiştir. Serum CK ve miyoglobin düzeyleri ile fiziksel aktivite arasında yakın korelasyon bulunmuştur 2.
Varyasyon katsayısı yaklaşık %35'tir: Hem DMD hastalarında hem de normal kontrol deneklerinde plazma CK aktivitelerinin varyasyon katsayısının büyük olduğu (yaklaşık %35) saptanmıştır 1.
Hastaneye yatış etkisi: Çok yüksek CK aktivitesi olan (>5000 IU/L) genç DMD hastalarının birçoğunda hastaneye yatışı takiben aktivite azalması ile CK düzeylerinde düşüş gözlenmiştir 1.
Uzun Dönemli Dalgalanmalar (Yaşa Bağlı)
DMD'de CK düzeylerinde yaşla birlikte karakteristik bir değişim paterni vardır:
Yaşa Göre CK Değişim Paterni:
3-5 yaş: Pik dönem - En yüksek serum CK düzeyleri bu yaş grubunda görülür (ortalama: 27.750-31.173 U/L) 3. 2024 yılındaki 337 hastalık büyük kohort çalışmasında da 6 yaşına kadar son derece yüksek değerler gösterilmiştir 4.
7-12 yaş: Hızlı düşüş dönemi - CK düzeylerinde hızlı bir azalma başlar 4. Yıllık ortalama düşüş oranı %8,7'dir 3.
Puberteye geçiş: Ergenlik döneminde azalma katsayısı "r" değeri, on yaş civarına göre anlamlı derecede azalmıştır 5.
Eksponansiyel Azalma Modeli:
28 DMD hastasında yapılan uzun dönem takip çalışmasında, serum CK düzeyindeki değişiklikler her vakada eksponansiyel bir fonksiyona (Y = A e^-ex) regrese edilmiştir 5. Bu formüle regresyon, DMD kasının mevcut kas ile orantılı olarak dolaşıma belirli miktarda CK sızması yoluyla bozulacağını göstermektedir 5.
Klinik Önemi ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Tanısal değerlendirmede dikkat edilecek noktalar:
DMD tanısında CK düzeyleri belirgin şekilde yüksektir (2.595-45.495 U/L aralığında), referans değerlerden (35-174 U/L) çok daha yüksektir 3, 6.
Tek bir CK ölçümü yanıltıcı olabilir: %35'lik varyasyon katsayısı nedeniyle, özellikle sınırda değerlerde veya takipte tek bir ölçüm yeterli olmayabilir 1.
Aktivite öyküsü mutlaka alınmalıdır: CK ölçümünden önce hastanın fiziksel aktivite durumu sorgulanmalıdır, çünkü aktivite düzeyi sonuçları doğrudan etkiler 2.
Yaş faktörü göz önünde bulundurulmalıdır: İlerleyen yaşla birlikte CK düzeylerinin düşmesi hastalığın iyileşmesi anlamına gelmez, aksine kas kitlesinin azalmasını yansıtır 3, 5.
Hızlı progresyon göstergesi: Pubertede yüksek CK azalma oranı gösteren vakalar hızlı progresyon göstermiştir 5. Bu nedenle, CK'daki hızlı düşüş aslında kötü bir prognostik işaret olabilir.